Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης – Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου – Ἕ­λε­να Σταγ­κου­ρά­κη: 83 Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι γιὰ τὸ Ση­μεῖ­ο Μη­δέν


[Κυ­κλο­φό­ρη­σε στὶς ἀρ­χὲς Σε­πτεμ­βρί­ου 2017 ἀ­πὸ τὶς ἐκ­δό­σεις Μι­χά­λη Σι­δέ­ρη ὁ τό­μος 83 Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι γιὰ τὸ Ση­μεῖ­ο Μη­δέν (σελ. 288, μὲ ἐξώφυλλο τῆς Ἡρῶς Νικοπούλου), μὲ ἀ­φορ­μὴ τὴν δε­κα­πεν­τα­ε­τί­α ἀ­πὸ τὴν τρο­μο­κρα­τι­κὴ ἐ­πί­θε­ση στοὺς Δί­δυ­μους Πύρ­γους τῆς Νέ­ας Ὑ­όρ­κης: μιὰ ἀν­θο­λο­γί­α ἀ­πὸ τὴν ἑλ­λη­νι­κὴ καὶ παγ­κό­σμια δι­η­γη­μα­το­γρα­φί­α γιὰ τὸ γε­γο­νός, προ­ϊ­ὸν συ­νερ­γα­σί­ας τοῦ Ἱ­στο­λο­γί­ου μας μὲ τὴν μη­νια­ία ἐ­πι­θε­ώ­ρη­ση γιὰ τὸ βι­βλί­ο The BooksJournal. Τὸν τό­μο μπο­ρεῖ­τε νὰ τὸν ἀ­να­ζη­τή­σε­τε στὰ κεν­τρι­κὰ βι­βλι­ο­πω­λεῖα κα­θὼς καὶ ἀ­πὸ τὸ βι­βλι­ο­πω­λεῖ­ο τῶν ἐκ­δό­σε­ων Μι­χά­λη Σι­δέ­ρη (Ἀν­δρέ­α Με­τα­ξᾶ 28 & Θε­μι­στο­κλέ­ους, Ἐ­ξάρ­χεια) (δεῖ­τε καὶ «Ἡ­με­ρο­λό­γιο Κα­τα­στρώ­μα­τος», ἐγ­γρα­φὴ 27-11-2017, ὅπου καὶ κατάλογος ἀνθολογουμένων). Ἐ­δῶ, πρὸς ἐ­νη­μέ­ρω­ση τῶν ἀ­να­γνω­στῶν μας, ἀ­να­δη­μο­σι­εύ­ου­με τὸ «Εἰ­σα­γω­γι­κὸ ση­μεί­ω­μα» τῶν ἀν­θο­λό­γων:]


Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης – Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου – Ἕ­λε­να Σταγ­κου­ρά­κη


83 Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι γιὰ τὸ Ση­μεῖ­ο Μη­δέν


[«…Ὁ βομ­βι­στὴς γί­νε­ται κομ­μά­τια, στὴν κυ­ρι­ο­λε­ξί­α κομ­μα­τά­κια, καὶ θραύ­σμα­τα τῆς σάρ­κας καὶ τῶν ὀ­στῶν του ἐ­κτο­ξεύ­ον­ται μὲ τέ­τοι­α δύ­να­μη καὶ τα­χύ­τη­τα ποὺ σφη­νώ­νον­ται, πα­γι­δεύ­ον­ται στὸ σῶ­μα ὅ­ποι­ου βρί­σκε­ται σὲ ἀ­κτί­να βο­λῆς… Αὐ­τὰ ὀ­νο­μά­ζον­ται ὀρ­γα­νι­κὰ θραύ­σμα­τα.»]

Ντὸν Ντε­Λίλ­λο, Ἄν­θρω­πος σὲ πτώ­ση (μτφ. Ἔ­φη Φρυ­δᾶ)


Οἱ «83 Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι γιὰ τὸ Ση­μεῖ­ο Μη­δὲν» εἶ­ναι ἡ πρώ­τη ἀν­θο­λο­γί­α λο­γο­τε­χνι­κῶν κει­μέ­νων στὰ ἑλ­λη­νι­κὰ ποὺ πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μὲ θέ­μα ἢ ἀ­φορ­μὴ τὴν ἐ­πέ­τει­ο τῶν δε­κα­πέν­τε χρό­νων ἀ­πὸ τὴν μοι­ραί­α 11/09/2001 καὶ τὴν πτώ­ση τῶν Δί­δυ­μων Πύρ­γων τῆς Νέ­ας Ὑ­όρ­κης. Οἱ ἐ­πι­πτώ­σεις ἐ­κεί­νης τῆς ἐ­πί­θε­σης ξε­τυ­λί­γον­ται ἀ­κό­μα ἀλ­λά­ζον­τας τὸν τρό­πο ποὺ βλέ­που­με καὶ ἀν­τι­λαμ­βα­νό­μα­στε τὰ πράγ­μα­τα, δί­νον­τας νέ­ες ὀ­πτι­κὲς γω­νί­ες στὸν κό­σμο. Ἡ εἰ­κό­να τοῦ ἀ­σφα­λοῦς καὶ ἄ­τρω­του δυ­τι­κοῦ πο­λι­τι­σμοῦ ἀμ­φι­σβη­τή­θη­κε, ἡ ἀμ­φι­βο­λί­α τρύ­πω­σε γιὰ τὰ κα­λά, δί­νον­τας τὸν τό­νο της, στὶς σκέ­ψεις καὶ στὰ συ­ναι­σθή­μα­τα πολ­λῶν.

       Ὁ ἀ­φι­ε­ρω­μα­τι­κὸς αὐ­τὸς τό­μος, προ­ϊ­ὸν συ­νερ­γα­σί­ας τοῦ ἱ­στο­λο­γί­ου Πλα­νό­διον – Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι καὶ τῆς ἐ­πι­θε­ώ­ρη­σης γιὰ τὸ βι­βλί­ο Books’ Journal, πε­ρι­λαμ­βά­νει, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὶς με­τα­φρά­σεις ξέ­νων δι­η­γη­μά­των, συ­νερ­γα­σί­ες γνω­στῶν Ἑλ­λή­νων συγ­γρα­φέ­ων ποὺ κλή­θη­καν νὰ λά­βουν μέ­ρος στὸ ἀ­φι­έ­ρω­μα, ἀλ­λὰ καὶ συμ­με­το­χὲς νέ­ων συγ­γρα­φέ­ων καὶ φί­λων ἀ­να­γνω­στῶν τοῦ ἱ­στο­λο­γί­ου καὶ τῆς ἐ­πι­θε­ώ­ρη­σης, ποὺ κα­τό­πιν πρό­σκλη­σης ὑ­πέ­βα­λαν μι­κρο­δι­η­γή­μα­τά τους καὶ ἐ­πι­λέ­χθη­καν ἀ­πὸ κρι­τι­κὴ ἐ­πι­τρο­πή. Ἡ κρι­τι­κὴ ἐ­πι­τρο­πὴ συγ­κρο­τή­θη­κε ἀ­πὸ τὸν Βα­σί­λη Μα­νου­σά­κη, τὴν Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου καὶ τὴν Ἔ­λε­να Σταγ­κου­ρά­κη. Τὸ σύ­νο­λο τῶν ἑλ­λη­νι­κῶν δι­η­γη­μά­των τοῦ τό­μου εἶ­ναι πε­νήν­τα ἕ­ξι.

       Τὸ ἱ­στο­λό­γιο Πλα­νό­διον – Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ἀ­σχο­λεῖ­ται μὲ ἀ­φο­σί­ω­ση τὰ τε­λευ­ταῖ­α ἕ­ξι χρό­νια ἀ­πο­κλει­στι­κὰ μὲ τὸ μι­κρὸ δι­ή­γη­μα. Μέ­νον­τας, λοι­πόν, πι­στοὶ στὴν ἄ­πο­ψη ὅ­τι πρό­κει­ται γιὰ μιὰ πο­λὺ ἐν­δι­α­φέ­ρου­σα καὶ ἀ­παι­τη­τι­κὴ φόρ­μα ποὺ ἀ­ξί­ζει τὸν κό­πο νὰ καλ­λι­ερ­γεῖ­ται, ζη­τή­σα­με ἀ­πὸ τοὺς ἕλ­λη­νες συγ­γρα­φεῖς νὰ στεί­λουν συ­νερ­γα­σί­ες καὶ συμ­με­το­χὲς μὲ ἀ­νώ­τα­το ὅ­ριο τὶς τρι­α­κό­σι­ες λέ­ξεις. Αὐ­τὸ φυ­σι­κὰ δὲν γι­νό­ταν νὰ ἰ­σχύ­σει γιὰ τὰ δι­η­γή­μα­τα ποὺ ἐ­πι­λέ­ξα­με νὰ με­τα­φρά­σου­με ἀ­πὸ ἄλ­λες γλῶσ­σες.

       Στό­χος μας εἶ­ναι νὰ πα­ρου­σι­ά­σου­με ἕ­να κα­λὸ δεῖγ­μα καὶ ἀ­πὸ τὴν δι­ε­θνῆ μυ­θο­πλα­στι­κὴ πα­ρα­γω­γὴ μὲ ἀ­φορ­μὴ ἢ θέ­μα ἐμ­πνευ­σμέ­νο ἀ­πὸ τὰ γε­γο­νό­τα τῆς 11ης Σε­πτεμ­βρί­ου, γι’ αὐ­τὸ ἐ­πι­λέ­ξα­με καὶ συμ­πε­ρι­λά­βα­με δι­η­γή­μα­τα, ποὺ με­τέ­φρα­σαν εἰ­δι­κὰ γιὰ τὸν ἀ­φι­ε­ρω­μα­τι­κὸ αὐ­τὸ τό­μο συ­νερ­γά­τες με­τα­φρα­στές, τὰ ὁ­ποῖ­α δη­μο­σι­εύ­ον­ται γιὰ πρώ­τη φο­ρὰ στὴν Ἑλ­λά­δα. Ἡ πη­γὴ ἀ­πὸ τὴν ὁ­ποί­α ἀν­τλή­σα­με τὰ πε­ρισ­σό­τε­ρα ἀ­πὸ τὰ ἀγ­γλι­κὰ κεί­με­να —με­τα­ξὺ τῶν ὁ­ποί­ων τοῦ ση­μαν­τι­κοῦ συγ­γρα­φέ­α καὶ σκη­νο­θέ­τη Ντά­ρεν Ἀ­ρα­νόφ­σκι, τοῦ Πί­τερ Κά­ρεϋ, τῆς Τζό­ις Κά­ρολ Ὄ­ουτς— εἶ­ναι ἡ ἀ­με­ρι­κα­νι­κὴ ἀν­θο­λο­γί­α μὲ τί­τλο 110 Stories. New York Writes after September 11 μὲ ἐ­πι­μέ­λεια τοῦ Urlich Baer, ποὺ ἐκ­δό­θη­κε τὸ 2002 ἀ­πὸ τὸ New York University Press. Ἐ­πί­σης ἔ­χου­με συμ­πε­ρι­λά­βει κά­ποι­α ἀ­πὸ τὰ δι­η­γή­μα­τα ποὺ εἶ­χε δη­μο­σι­εύ­σει ἡ ἐ­φη­με­ρί­δα Guardian στὰ δε­κά­χρο­να τῆς ἐ­πί­θε­σης, τὸ 2011. Ἡ με­τα­φρα­στι­κὴ πα­λέ­τα τοῦ ἀ­φι­ε­ρώ­μα­τος πέ­ραν τῆς ἀγ­γλι­κῆς γλώσ­σας εἶ­ναι ἐμ­πλου­τι­σμέ­νη μὲ ἕ­να ἐ­κτε­νὲς δι­ή­γη­μα τοῦ ση­μαν­τι­κοῦ Ρώ­σου συγ­γρα­φέ­α Βλαν­τι­μὶρ Βλαν­τμέ­λι, μὲ ἕ­να του γνω­στοῦ πο­λυ­με­τα­φρα­σμέ­νου σύγ­χρο­νου Βούλ­γα­ρου συγ­γρα­φέ­α Γκε­όρ­γκι Γκο­σπον­τί­νωφ, με­τα­φρα­σμέ­νο ἀ­πὸ τὸν συ­νερ­γά­τη μας Σπύ­ρο Παπ­πᾶ —ποὺ εἶ­χε καὶ τὴν ἀρ­χι­κὴ ἰ­δέ­α γιὰ τὸ σχε­τι­κὸ ἀ­φι­έ­ρω­μα—, κα­θὼς καὶ μὲ ἕ­ξι ἰ­σπα­νό­φω­να δι­η­γή­μα­τα (ἀ­πὸ Ἰσπα­νί­α, Μα­ρό­κο, Ἀρ­γεν­τι­νή, Με­ξι­κὸ καὶ Που­έρ­το Ρί­κο), ποὺ κά­νουν τὴν πρώ­τη τους ἐμ­φά­νι­ση στὸν ἔν­τυ­πο κό­σμο μὲ τὸν τό­μο αὐ­τό.

       Αὐ­τὴ ἡ συ­να­γω­γὴ δι­η­γη­μά­των ἀ­πὸ δι­α­φο­ρε­τι­κὲς χῶ­ρες καὶ γλῶσ­σες μᾶς δί­νει ἀρ­κε­τὰ πλού­σια εἰ­κό­να γιὰ τὸν ἀν­τί­κτυ­πο ποὺ εἶ­χε δι­ε­θνῶς τὸ κα­θο­ρι­στι­κὸ γε­γο­νὸς τῆς 11ης Σε­πτεμ­βρί­ου. Ἀ­ναμ­φι­σβή­τη­τα, σὲ κά­θε θε­μα­τι­κὴ συ­νά­θροι­ση λο­γο­τε­χνι­κῶν κει­μέ­νων πάν­τα ἔ­χει ἐν­δι­α­φέ­ρον ἡ ποι­κι­λί­α τῶν προ­σεγ­γί­σε­ων κα­θὼς καὶ οἱ συγ­κλί­σεις/συμ­πτώ­σεις ὅ­που καὶ ἂν ὑ­πάρ­χουν. Πα­ρα­δείγ­μα­τος χά­ριν, στὸν πα­ρόν­τα τό­μο ἀν­θο­λο­γοῦν­ται δι­η­γή­μα­τα ποὺ ἀ­ξι­ο­ποί­η­σαν ἔν­νοι­ες καὶ ὅ­ρους τοῦ σκα­κιοῦ: ὁ Δη­μή­τρης Κα­λο­κύ­ρης μὲ τὸ «Ρο­κέ» του – εἰ­δι­κὴ κί­νη­ση στὸ σκά­κι ὅ­που συμ­με­τέ­χουν ὁ βα­σι­λιὰς καὶ ἕ­νας ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο πύρ­γους, ἡ Ἄν­να Βερ­ροι­ο­πού­λου μὲ τὸ «Σάχ», ὁ Ἀ­λέ­ξαν­δρος Βα­ναρ­γι­ώ­της μὲ τὸν ὅ­ρο «Γκαμ­πί» – θυ­σιά­ζεις κά­τι ση­μαν­τι­κὸ γιὰ νὰ πε­τύ­χεις μα­κρο­πρό­θε­σμα «Μάτ»· ἢ ἀλ­λοῦ, στὰ δι­η­γή­μα­τα τοῦ Γιά­ννη Εὐ­στα­θιά­δη καὶ τῆς Ἀγ­γε­λι­κῆς Στρα­τη­γο­πού­λου ὅ­που ἡ ἔν­νοι­α τῆς πτώ­σης στὸ κε­νὸ προ­σεγ­γί­ζε­ται μὲ μου­σι­κοὺς ὅ­ρους. Ὁ Βα­σί­λης Κα­ρα­γιά­ννης καὶ ὁ Δη­μή­τρης Κα­λο­κύ­ρης, πά­λι, ἐ­πι­ση­μαί­νουν τὴν εἰ­ρω­νι­κὴ σύμ­πτω­ση τοῦ ἑ­ορ­τα­σμοῦ τοῦ Ἁ­γί­ου Δι­δύ­μου τὴν ἡ­μέ­ρα τῆς πτώ­σης τῶν Δί­δυ­μων Πύρ­γων! Ἐ­νῶ τὰ δι­η­γή­μα­τα τῆς Μα­ρί­ας Κου­γι­ουμ­τζῆ, τῆς Ἰ­ω­άν­νας Ἀμ­πα­τζῆ, καὶ τοῦ Γι­ώρ­γου Λυ­κο­τρα­φί­τη πι­ά­νον­τας τὴν ἄλ­λη ἄ­κρη τοῦ νή­μα­τος καὶ δί­νον­τας φω­νὴ στὸν τρο­μο­κρά­τη, φω­τί­ζουν τὴν ἀ­πέν­ταν­τι πλευ­ρά. Ση­μαν­τι­κὸ ρό­λο δι­α­δρα­μα­τί­ζει, στὰ δι­η­γή­μα­τα τοῦ Νί­κου Κα­τσα­λί­δα καὶ τοῦ Νί­κου Νι­κο­λά­ου-Χα­τζη­μι­χα­ήλ, ὡς συμ­βο­λι­κὸς τό­πος καὶ τὸ γρα­φι­κὸ ἐκ­κλη­σά­κι τοῦ Ἁ­γί­ου Νι­κο­λά­ου, ποὺ βρι­σκό­ταν στὴ βά­ση τῶν Πύρ­γων καὶ κα­τα­στρά­φη­κε ὁ­λο­σχε­ρῶς. Ἡ Ἀγ­γε­λι­κὴ Σι­δη­ρᾶ, ἡ Χρυ­σο­ξέ­νη Προ­κο­πά­κη καὶ ὁ Δη­μή­τρης Τού­λιος λει­τουρ­γών­τας ἀν­τι­στι­κτι­κὰ συν­δέ­ουν ὑ­παρ­ξια­κὰ τὴν πτώ­ση τῶν Δι­δύ­μων μὲ τὸν το­κε­τὸ καὶ νέ­α ζω­ή. Τέ­λος, ὁ Δη­μή­τρης Φύσ­σας πα­ρα­θέ­τει τὶς δύ­ο ἐκ δι­α­μέ­τρου ἀν­τί­θε­τες ἐκ­δο­χὲς τοῦ ἴ­διου γε­γο­νό­τος ταυ­τό­χρο­να, ἐ­πι­λέ­γον­τας νὰ φα­νεῖ αὐ­τὸ καὶ ὡς εἰ­κό­να μέ­σῳ τῆς δι­α­μόρ­φω­σης τοῦ κει­μέ­νου του σὲ ὁ­ρι­ζόν­τια δι­ά­τα­ξη καὶ χω­ρί­ζον­τάς το στὸ πρῶ­το μέ­ρος στὴ μέ­ση.


Ὁ Ντὸν Ντε­Λίλ­λο στὸ βι­βλί­ο του Ἄν­θρω­πος σὲ πτώ­ση —ποὺ ἐκ­δό­θη­κε τὸ 2010 ἀ­πὸ τὸ Βι­βλι­ο­πω­λεῖ­ον τῆς Ἑ­στί­ας σὲ με­τά­φρα­ση τῆς Ἔ­φης Φρυ­δᾶ—, καὶ ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν πλέ­ον συ­ζη­τη­μέ­νη μέ­χρι στιγ­μῆς σχε­τι­κὴ συγ­γρα­φι­κὴ κα­τά­θε­ση, προ­σεγ­γί­ζει τὸ θέ­μα μέ­σα ἀ­πὸ τὸν δια­ρκῆ ὑ­παρ­ξια­κὸ καὶ συ­ναι­σθη­μα­τι­κὸ ἀ­να­προσ­δι­ο­ρι­σμὸ τῶν ἡ­ρώ­ων του ποὺ μοιά­ζει νὰ ἔ­χουν χά­σει τὰ σα­φῆ γνω­στά τους πε­ρι­γράμ­μα­τα καὶ ἐ­πι­χει­ροῦν δια­ρκῶς νὰ ξα­να­ταυ­τι­στοῦν μὲ αὐ­τά. Ἐν­δι­α­μέ­σως ὅ­μως ἐ­ναλ­λάσ­σει τὶς ἐν­δό­μυ­χες σκέ­ψεις ἢ τοὺς δι­α­λό­γους τῶν χα­ρα­κτή­ρων πα­ρεμ­βάλ­λον­τας κά­θε τό­σο σπα­ρα­κτι­κὲς πε­ρι­γρα­φὲς ὅ­πως αὐ­τὴ ποὺ φι­λο­ξε­νοῦ­με ὡς ἐ­πι­γρα­φὴ στὴν ἀρ­χὴ τοῦ πα­ρόν­τος εἰ­σα­γω­γι­κοῦ ση­μει­ώ­μα­τος, ποὺ λει­τουρ­γοῦν σὰν ἐ­νι­σχυ­τὲς τῆς χα­μη­λό­φω­νης ἀ­φή­γη­σής του καὶ σὰν νέ­α φίλ­τρα ἀν­τί­λη­ψης καὶ θέ­α­σης τοῦ κό­σμου. Ἡ τρο­μα­κτι­κὴ δύ­να­μη τῆς συγ­κε­κρι­μέ­νης πε­ρι­γρα­φῆς εἶ­ναι τέ­τοι­ας ὑ­φῆς ποὺ τε­λι­κὰ με­τα­τρέ­πε­ται σὲ δύ­να­μη με­τα­μορ­φω­τι­κή των συ­νει­δή­σε­ων ποὺ τὴν δι­α­βά­ζουν.

       Μὲ πα­ρό­μοι­α πρό­θε­ση καὶ ἐλ­πί­δα ἐ­πι­χει­ρή­σα­με τὸ ἀ­νὰ χεί­ρας ἀ­φι­έ­ρω­μα ἐλ­πί­ζον­τας στὴ με­τα­μορ­φω­τι­κή του δρά­ση. Ὅ­πως τὰ μι­κρο­σκο­πι­κὰ «ὀρ­γα­νι­κὰ θραύ­σμα­τα» τῆς σάρ­κας καὶ τῶν ὀ­στῶν τοῦ βομ­βι­στῆ κα­τὰ τὶς ἐ­κρή­ξεις τῶν τρο­μο­κρα­τι­κῶν ἐ­πι­θέ­σε­ων σφη­νώ­νον­ται, κά­πο­τε γιὰ πάν­τα, στὰ σώ­μα­τα ὅ­σων βρί­σκον­ται σὲ ἀ­κτί­να βο­λῆς, συγ­χω­νεύ­ον­τας δρά­στη καὶ θύ­μα σὲ μιὰ νέ­α ἔμ­βια μνή­μη τοῦ τρα­γι­κοῦ συμ­βάν­τος, ἔ­τσι καὶ τὰ μι­κρο­κεί­με­να τοῦ τό­μου κα­θὼς ἔρ­χον­ται νὰ ἐν­σφη­νω­θοῦν μὲ τὸν δρα­στι­κό τους τρό­πο καὶ λό­γο στὸ σῶ­μα τῆς ἴ­διας τῆς λο­γο­τε­χνί­ας, συ­ναι­ρών­τας ἐ­ρέ­θι­σμα καὶ ἀ­πό­κρι­ση σὲ ἕ­να, ἀ­ξι­ώ­νουν τὴν δι­κή τους νέ­α καὶ μο­να­δι­κὴ κά­θε φο­ρὰ λο­γο­τε­χνι­κὴ κα­τα­νό­η­ση καὶ μνή­μη τῆς με­γά­λης ἱ­στο­ρι­κῆς τρα­γω­δί­ας, ποὺ σκιά­ζει καὶ θὰ σκιά­ζει τὶς μέ­ρες μας.



Πη­γή: Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης – Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου – Ἕ­λε­να Σταγ­κου­ρά­κη (ἐ­πι­μέ­λεια), 83 Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι γιὰ τὸ Ση­μεῖ­ο Μη­δέν. Ἀν­θο­λο­γί­α (ἐκδ. Μι­χά­λη Σι­δέ­ρη, Ἀ­θή­να, 2017, σελ. 288), «Εἰ­σα­γω­γι­κὸ ση­μεί­ω­μα», σσ. 11-16.

Μα­νου­σά­κης, Βα­σί­λης. (Ἀ­θή­να, 1972). Ποί­η­ση, δι­ή­γη­μα, με­τά­φρα­ση. Ἔ­χει δι­δα­κτο­ρι­κὸ στὴν Ἀ­με­ρι­κα­νι­κὴ ποί­η­ση. Δι­δά­σκει λο­γο­τε­χνί­α καὶ με­τά­φρα­ση στὸ Hellenic American College. Βι­βλί­α του: Μιᾶς στα­γό­νας χρό­νο­ς (ποί­η­ση, 2009), Ἀν­θρώ­πων ὄ­νει­ρα (δι­η­γή­μα­τα, 2010), Movie Stills (ποί­η­ση στὴν ἀγ­γλι­κὴ γλώσ­σα, 2013), Εὔ­θραυ­στο ὅ­ριο (ποί­η­ση, 2014). Συμ­με­τεῖ­χε στὴν ἐ­πι­μέ­λεια τῶν τρι­ῶν ἀ­φι­ε­ρω­μά­των τοῦ πε­ρι­ο­δι­κοῦ Πλα­νό­δι­ο­ν γιὰ τὸ ἑλ­λη­νι­κὸ καὶ τὸ ἀ­με­ρι­κα­νι­κὸ μι­κρο­δι­ή­γη­μα/μπον­ζά­ι. Ἔ­χει με­τα­φρά­σει πά­νω ἀ­πὸ 20 λο­γο­τε­χνι­κὰ βι­βλί­α καὶ δε­κά­δες δι­η­γή­μα­τα καὶ ποι­ή­μα­τα. Ἔ­χει ἐ­πι­με­λη­θεῖ λο­γο­τε­χνι­κὰ ἀ­φι­ε­ρώ­μα­τα στὸ ἐ­ξω­τε­ρι­κό, ἐ­νῶ με­τα­φρά­σεις καὶ ἄρ­θρα του ἔ­χουν δη­μο­σι­ευ­τεῖ σὲ πε­ρι­ο­δι­κὰ τῆς Ἑλ­λά­δας καὶ τοῦ ἐ­ξω­τε­ρι­κοῦ.

 

Νι­κο­πού­λου, Ἡ­ρώ. (Ἀ­θή­να, 1958). Σπού­δα­σε ζω­γρα­φι­κὴ καὶ σκη­νο­γρα­φί­α στὴν Ἀ­νω­τά­τη Σχο­λὴ Κα­λῶν Τε­χνῶν. Ἔ­χει κά­νει πολ­λὲς ἀ­το­μι­κὲς καὶ ὁ­μα­δι­κὲς ἐκ­θέ­σεις στὴν Ἑλ­λά­δα καὶ τὸ ἐ­ξω­τε­ρι­κό. Ἔ­χει ἐκ­δώ­σει τρεῖς ποι­η­τι­κὲς συλ­λο­γές, ἕ­να μυ­θι­στό­ρη­μα καὶ τρεῖς συλ­λο­γὲς δι­η­γη­μά­των. Τε­λευ­ταῖ­ο της βι­βλί­ο: Ἀ­σφα­λὴς πό­λη (δι­η­γή­μα­τα, Γα­βρι­η­λί­δης, 2015). Συν­δι­ευ­θύ­νει μὲ τὸν Γιά­ννη Πα­τί­λη τὴν ἱ­στο­σε­λί­δα γιὰ τὸ μι­κρὸ δι­ή­γη­μα Πλα­νό­διον-Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι καὶ ἐ­πι­με­λή­θη­κε μα­ζί του τὶς ἀν­θο­λο­γί­ες μι­κροῦ δι­η­γή­μα­τος Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’14, Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’15 καὶ Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’16 (Γα­βρι­η­λί­δης). Ποι­ή­μα­τα, δι­η­γή­μα­τα καὶ ἄρ­θρα της ἔ­χουν δη­μο­σι­ευ­θεῖ στὸν πε­ρι­ο­δι­κὸ καὶ ἡ­με­ρή­σιο τύ­πο στὰ ἑλ­λη­νι­κά, ἀγ­γλι­κά, ρω­σι­κά, τουρ­κι­κὰ καὶ σέρ­βι­κα. Εἶ­ναι μέ­λος τοῦ Εἰ­κα­στι­κοῦ Ἐ­πι­με­λη­τη­ρί­ου Ἑλ­λά­δας, τῆς Ἑ­ται­ρεί­ας Συγ­γρα­φέ­ων καὶ τοῦ Κύ­κλου Ποι­η­τῶν. Ἐ­πί­σης δι­α­τη­ρεῖ τὴν ἱ­στο­σε­λί­δα: www.ironikopoulou.gr

Σταγ­κου­ρά­κη, Ἕ­λε­να (Χα­νιά, 1984). Με­τά­φρα­ση. Με­τα­φρά­ζει ἀ­πὸ καὶ πρὸς τὰ γερ­μα­νι­κά, τὰ ἱ­σπα­νι­κά, τὰ ἀγ­γλι­κὰ καὶ τὰ ἑλ­λη­νι­κά. Σπού­δα­σε με­τά­φρα­ση στὸ Ἰ­ό­νιο Πα­νε­πι­στή­μιο κι ἔ­χει ὁ­λο­κλη­ρώ­σει με­τα­πτυ­χια­κὲς σπου­δὲς μὲ ὑ­πο­τρο­φί­α τοῦ γερ­μα­νι­κοῦ κρά­τους στὴ Χα­ϊ­δελ­βέρ­γη. Ἀ­σχο­λεῖ­ται μὲ τὰ ἀν­θρώ­πι­να δι­και­ώ­μα­τα ὡς ἐκ­πρό­σω­πος τοῦ Δι­ε­θνοῦς Κι­νή­μα­τος Ποι­η­τρι­ῶν (MPI) στὴν Ἑλ­λά­δα, δι­ορ­γα­νώ­νον­τας τὴν ἑλ­λη­νι­κὴ συμ­με­το­χὴ στὸ ἐ­τή­σιο δι­ε­θνὲς φε­στι­βὰλ «Κραυ­γὴ γυ­ναι­κῶν» («Grito de Mujer»). Συ­νερ­γά­ζε­ται μὲ λο­γο­τε­χνι­κὰ πε­ρι­ο­δι­κὰ καὶ εἶ­ναι μέ­λος τῆς συν­τα­κτι­κῆς ὁ­μά­δας τοῦ Νέ­ου Πλα­νό­διου. Ἔ­χει ἀν­θο­λο­γή­σει καὶ με­τα­φρά­σει τὴν ποί­η­ση τῆς Οὐ­ρου­γουα­νῆς ποι­ή­τριας Ἰ­δέ­α Βι­λα­ρί­νιο στὸ βι­βλί­ο Τὸ ἄν­θος τῆς στά­χτης (Gutenberg, 2015).


		
Advertisements

Βασίλης Μανουσάκης: Τὸ Μπονζάι ὡς τεχνούργημα

Manousakis,Basilis-ToBonsaiOsTechnourgima-Eikona-02

 

[Τὸ πα­ρα­κά­τω κεί­με­νο ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν δεύτερη ἀ­πὸ τὶς τέσ­σε­ρις εἰ­ση­γή­σεις ποὺ ἔ­γι­ναν στὸ κοι­νὸ στὶς 9 Ἰ­α­νου­α­ρί­ου 2015, ἡ­μέ­ρα πα­ρου­σί­α­σης τῆς ἀν­θο­λο­γί­ας τοῦ ἱ­στο­λο­γί­ου μας Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’14 στὸν χῶ­ρο τῶν ἐκ­δό­σε­ων Γα­βρι­η­λί­δης. Πε­ρισ­σό­τε­ρα γιὰ τὴν βρα­διὰ τῆς πα­ρου­σί­α­σης στὸ «Ἡ­με­ρο­λό­γιο Κα­τα­στρώ­μα­τος», ἐγ­γρα­φὴ τῆς 16ης Μαρ­τί­ου 2015.]

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης

 

Τὸ Μπον­ζά­ι ὡς τε­χνούρ­γη­μα


02-KappaΛΗΘΗΚΑ νὰ χω­ρέ­σω ἕ­να ὁ­λό­κλη­ρο εἶ­δος σὲ μπου­κά­λι 750 λέ­ξε­ων. Νὰ μι­λή­σω γιὰ τὸ ὕ­φος, τὴ δο­μή του, τὶς τε­χνι­κές του, τοὺς συγ­γρα­φι­κούς του τρό­πους ἢ ἀ­κό­μα καὶ γιὰ τὴν ἱ­στο­ρί­α του. Καὶ σκέ­φτη­κα γρά­φον­τας ἐ­τοῦ­το ἐ­δῶ τὸ κεί­με­νο πὼς ἀν­τὶ νὰ τὰ πῶ ὅ­λα αὐ­τά, ποὺ σί­γου­ρα τὰ ἔ­χουν πεῖ ἢ θὰ τὰ ποῦν οἱ συ­νο­μι­λη­τές μου ἢ μπο­ρεῖ­τε καὶ νὰ τὰ δι­α­βά­σε­τε στὸ ἐ­ξαι­ρε­τι­κὸ ἱ­στο­λό­γιο ποὺ ἔ­χουν στή­σει ὁ Γιά­ννης Πα­τί­λης μὲ τὴν Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου, θὰ ἦ­ταν κα­λύ­τε­ρο νὰ στη­ρί­ξω τὴν ἀ­πο­ψι­νὴ ὁ­μι­λί­α σὲ μιὰ ἀ­να­λο­γί­α ποὺ θὰ σᾶς δώ­σει κα­τὰ τὴ γνώ­μη μου νὰ κα­τα­λά­βε­τε τί εἶ­ναι αὐ­τὸ τὸ εἶ­δος μὲ τὸ ὁ­ποῖ­ο ὁ­λο­έ­να καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρος κό­σμος ἀ­σχο­λεῖ­ται καὶ κυ­ρί­ως καὶ ση­μαν­τι­κό­τε­ρο: ὁ­λο­έ­να πε­ρισ­σό­τε­ρος κό­σμος δι­α­βά­ζει.

       Τὸ δι­ή­γη­μα Μπον­ζά­ι, λοι­πόν, εἶ­ναι ἐ­κεῖ­νο τὸ πλοῖ­ο ποὺ βλέ­που­με καὶ θαυ­μά­ζου­με το­πο­θε­τη­μέ­νο μέ­σα στὰ μπου­κα­λά­κια σὲ κά­ποι­α ὄ­μορ­φα μα­γα­ζιὰ μὲ εἴ­δη δώ­ρων τὸ κα­λο­καί­ρι κι ἀ­να­ρω­τι­ό­μα­στε: μὰ πῶς τὰ κα­τά­φε­ρε ὁ συ­ναρ­μο­λο­γη­τής του νὰ τὸ φτιά­ξει μὲ τό­ση ἀ­κρί­βεια σὲ τό­σο μι­κρὸ χῶ­ρο; Κά­θε κα­τάρ­τι εἶ­ναι στὴ θέ­ση ποὺ πρέ­πει νὰ εἶ­ναι, τὰ ἱ­στί­α καὶ τὰ πα­νιὰ φου­σκω­μέ­να γιὰ νὰ δί­νουν τὴν αἴ­σθη­ση τοῦ τα­ξι­διοῦ, οἱ κά­βοι μα­ζε­μέ­νοι καὶ βλέ­που­με ἀ­κό­μα καὶ μι­κρὰ ἀν­θρω­πά­κια, κα­πε­τά­νιο στὸ τι­μό­νι τοῦ κα­ρα­βιοῦ ἢ ναῦ­τες νὰ τεν­τώ­νουν τὰ σκοι­νιὰ ἐ­νί­ο­τε.

       Καὶ εἶ­ναι αὐ­τὸ στὸ ὁ­ποῖ­ο ἐ­γὼ προ­σω­πι­κὰ θέ­λω νὰ στα­θῶ ἀ­πό­ψε καὶ ὁ­μο­λο­γῶ πὼς μὲ ἔ­χει συ­νε­πά­ρει στὸ συγ­κε­κρι­μέ­νο εἶ­δος, τό­σο ἀ­πὸ ἄ­πο­ψη συγ­γρα­φῆς ὅ­σο καὶ ἀ­πὸ ἄ­πο­ψη ἀ­νά­γνω­σής του. Τὸ Μπον­ζά­ι τα­ξι­δεύ­ει, ρέ­ει σὰν τὸ κα­ρά­βι μας στὸ νε­ρό, στὸ τι­μό­νι ὑ­πάρ­χει πρω­τα­γω­νι­στής, οἱ χα­ρα­κτῆ­ρες τὸν βο­η­θοῦν καὶ προ­ω­θοῦν τὴν ὑ­πό­θε­ση σὰν τοὺς προ­α­να­φερ­θέν­τες ναῦ­τες καὶ ὅ­μως ταυ­τό­χρο­να ὅ­λα αὐ­τὰ δὲν γί­νον­ται στὴν ἀ­νοι­χτὴ θά­λασ­σα τῆς πλο­κῆς ἢ τὸν ὠ­κε­α­νὸ τῶν λέ­ξων, ἀλ­λὰ μέ­σα σὲ ἕ­να μπου­κά­λι καὶ πρέ­πει νὰ γί­νουν μὲ τό­ση ἀ­κρί­βεια ποὺ ἂν ὁ συγ­γρα­φέ­ας τοῦ βά­λει μιὰ λέ­ξη ἢ φρά­ση πα­ρα­πά­νω θὰ βρεῖ στὰ τοι­χώ­μα­τά του καὶ τὸ πλοῖ­ο του θὰ τσα­κι­στεῖ.

       Θὰ μοῦ πεῖ­τε τώ­ρα για­τί νὰ τσα­κι­στεῖ, νὰ χα­λά­σει τὸ δι­ή­γη­μα γιὰ με­ρι­κὲς λέ­ξεις πα­ρα­πά­νω; Δὲν ὑ­πο­νο­ῶ φυ­σι­κὰ ὅ­τι θὰ χα­λά­σει ἢ θὰ χά­σει τὴν ἀ­ξί­α του. Ἁ­πλῶς τὰ Μπον­ζά­ι εἶ­ναι ἔ­τσι δο­μη­μέ­να καὶ τὸ σκε­πτι­κό τους τό­σο αὐ­στη­ρὸ ποὺ οἱ ἴ­διοι οἱ συγ­γρα­φεῖς τους ἔ­χουν ἀ­πὸ πρὶν ἀ­πο­φα­σί­σει πὼς ἢ θὰ παί­ξουν μὲ τοὺς κα­νό­νες τους ἢ δὲν θὰ τὰ γρά­ψουν κα­θό­λου. Εἶ­ναι μὲ ἄλ­λα λό­για ἡ μο­να­δι­κὴ φο­ρὰ ποὺ ὁ συγ­γρα­φέ­ας δὲν ἀ­φή­νε­ται ἐ­λεύ­θε­ρος νὰ δη­μι­ουρ­γή­σει, ἀλ­λὰ κά­θε τό­σο με­τρά­ει λέ­ξεις γιὰ νὰ δεῖ ἂν τε­λι­κὰ μπο­ρεῖ νὰ πεῖ αὐ­τὸ ποὺ θέ­λει, χω­ρὶς νὰ ξε­φύ­γει ἀ­πὸ ἕ­να συγ­κε­κρι­μέ­νο πλαί­σιο. Σὲ πιά­νει ἄγ­χος, πι­στέψ­τε με, ἀλ­λὰ ἂν πραγ­μα­τι­κὰ ἀ­φε­θεῖς στὴ μα­γεί­α τοῦ μι­κροῦ χώ­ρου, ὅ­πως θὰ μπο­ρού­σα­με νὰ τὴν ἀ­πο­κα­λέ­σου­με, τό­τε σί­γου­ρα θὰ γευ­τεῖς καὶ θὰ δι­α­κρί­νεις τὴν πλη­ρό­τη­τα ποὺ τε­λι­κὰ ἔ­χουν πολ­λὰ ἀ­πὸ αὐ­τὰ τὰ δι­η­γή­μα­τα, ἐ­νῶ φαι­νο­με­νι­κὰ δὲν τὴν ἔ­χουν λό­γῳ τῆς μι­κρῆς τους φόρ­μας.

       Τί κρύ­βουν, ὅ­μως, αὐ­τὰ τὰ τε­χνουρ­γή­μα­τα, για­τὶ πε­ρὶ αὐ­τοῦ πρό­κει­ται, ἀ­φοῦ πολ­λὲς φο­ρὲς μοιά­ζουν μὲ ἀν­τι­κεί­με­να σμι­λε­μέ­να μὲ τὸ χέ­ρι; Κρύ­βουν μα­ε­στρί­α σί­γου­ρα, εἰ­δάλ­λως πῶς ἀλ­λι­ῶς θὰ χω­ροῦ­σες ὁ­λό­κλη­ρο κό­σμο σὲ μιὰ πα­λά­μη λέ­ξεις; Κρύ­βουν νο­ή­μα­τα, ἀ­φοῦ τὰ πρὶν καὶ τὰ με­τὰ τὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρὲς πα­ρα­λεί­πον­ται καὶ ὑ­πο­νο­οῦν­ται. Κρύ­βουν τὴ γλώσ­σα, ἀ­φοῦ αὐ­τὴ ξε­πη­δά­ει ἀ­πὸ μέ­σα τους μό­νο κα­τ’ ἀ­πό­λυ­τη ἀ­νάγ­κη καὶ γί­νε­ται ἐρ­γα­λεῖ­ο ποὺ ὑ­πη­ρε­τεῖ τὸν σκο­πὸ τοῦ με­γέ­θους. Κρύ­βουν σκέ­ψεις, ἀ­φοῦ ὁ συγ­γρα­φέ­ας τους δὲν θέ­λει ἢ δὲν προ­λα­βαί­νει νὰ ἐκ­φρά­σει αὐ­τὰ ἀ­κρι­βῶς ποὺ σκέ­φτε­ται κι ἔ­τσι προ­σκα­λεῖ καὶ προ­κα­λεῖ τὸν ἀ­να­γνώ­στη νὰ τὰ ἀ­να­κα­λύ­ψει. Καὶ τέ­λος, ἀλ­λὰ τὸ ἴ­διο ση­μαν­τι­κὸ μὲ τὰ προ­η­γού­με­να, κρύ­βουν τὶς ἴ­δι­ες τους τὶς λέ­ξεις, ἀ­φοῦ σὲ αὐ­τὰ τὸ λί­γο, τὸ ἐλ­λει­πτι­κό, εἶ­ναι ἡ οὐ­σί­α. L­e­ss is m­o­re, ὅ­πως λέ­ει καὶ τὸ γνω­στὸ σλόγ­καν. Καὶ εἶ­ναι ἡ οὐ­σί­α ποὺ μέ­νει στὸ μυα­λό, ἀ­φοῦ τὸ πε­ρι­ε­χό­με­νο ἔ­χει κα­τα­να­λω­θεῖ σὲ ἐ­λά­χι­στο χρό­νο. Καὶ αὐ­τὸς ὁ ἀ­πό­η­χος εἶ­ναι ἡ ἐ­πι­τυ­χί­α του, θὰ πρό­σθε­τα ἐ­γώ, καὶ ὁ λό­γος γιὰ τὸν ὁ­ποῖ­ο τὸ Μπον­ζά­ι ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν πρό­τα­ση ποὺ συ­νά­δει καὶ μὲ τὴν ἐ­πο­χή μας με­τα­ξὺ ἄλ­λων.


Bonsai-03c-GiaIstologio-04


Πη­γή: Πρώ­τη δη­μο­σί­ευ­ση.


Μα­νου­σά­κης, Βα­σί­λης (Ἀ­θή­να, 1972). Ποί­η­ση, δι­ή­γη­μα, με­τά­φρα­ση. Σπού­δα­σε Ἀγ­γλι­κὴ Φι­λο­λο­γία. Δι­δά­σκει με­τά­φρα­ση στην Ἑλ­λη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κὴ Ἔ­νω­ση. Βι­βλί­α του: Μιᾶς στα­γό­νας χρό­νος (ποί­η­ση, 2009), Ἀν­θρώ­πων ὄ­νει­ρα (δι­η­γή­μα­τα, 2010), Εὔ­θραυ­στο ὅ­ριο (ποί­η­ση, 2014). Συμ­με­τεῖ­χε στὴν ἐ­πι­μέ­λεια τῶν τρι­ῶν ἀ­φι­ε­ρω­μά­των τοῦ πε­ρι­ο­δι­κοῦ Πλα­νό­διον γιὰ τὸ Ἑλ­λη­νι­κὸ καὶ το Ἀ­με­ρι­κα­νι­κὸ μι­κρο­δι­ή­γη­μα/μπον­ζά­ι.


Βασίλης Μανουσάκης: Ἀϋπνία

 

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης

 

Ἀ­ϋ­πνί­α

 

Α ΜΑΤΙΑ ΤΗΣ δὲν ἔ­κλει­ναν πά­λι ἀ­πό­ψε. Γιὰ πολ­λο­στὴ νύ­χτα κα­θό­ταν σὰν ἀ­πο­σβο­λω­μέ­νη στὸ ἀ­πέ­ναν­τι μπαλ­κό­νι γιὰ νὰ μυ­ρί­σει θαρ­ρεῖς τὸ καυ­σα­έ­ριο ἀ­να­κα­τε­μέ­νο μὲ τὸ γλυ­κε­ρὸ γι­α­σε­μὶ τῆς δι­πλα­νῆς βε­ράν­τας.

            Τὰ μά­τια μου δὲν ἔ­κλει­ναν πά­λι ἀ­πό­ψε. Στε­κό­μουν μπρο­στὰ στὸ πα­ρά­θυ­ρο τῆς κου­ζί­νας καὶ τὴν κοι­τοῦ­σα σὰν ἀ­πο­σβο­λω­μέ­νος νὰ κά­θε­ται στὸ ἀ­πέ­ναν­τι μπαλ­κό­νι μοι­ά­ζον­τας στη­μέ­νη γιὰ καλ­λι­τε­χνι­κὴ φω­το­γρά­φη­ση. Τὸ κορ­μὶ γερ­μέ­νο μπρο­στά. Τὰ μά­τια νὰ κοι­τᾶ­νε στὸ ἄ­πει­ρο. Τὰ χέ­ρια πλεγ­μέ­να καὶ ἀ­κουμ­πι­σμέ­να στὸ πλά­ι μὲ χά­ρη.

            Πῆ­ρα τὴ φω­το­γρα­φι­κὴ μη­χα­νὴ καὶ τὴν κοί­τα­ξα μέ­σα ἀ­πὸ τὸ φα­κό. Τὸ πρό­σω­πό της γνώ­ρι­μο πιά, ἀλ­λὰ ἔ­μοια­ζε λί­γο νω­θρὸ καὶ γε­ρα­σμέ­νο αὐ­τὴ τὴ φο­ρά. Ἐ­κεί­νη δὲν μὲ κοι­τοῦ­σε. Πο­τὲ δὲν μὲ κοι­τοῦ­σε. Κα­θό­ταν μό­νο ἐ­κεῖ ἀ­τε­νί­ζον­τας τὸ σύμ­παν, θαρ­ρεῖς. Ἔ­μοια­ζε νὰ σκέ­φτε­ται κά­τι, ἀλ­λὰ ὅ­σο καὶ νὰ προ­σπα­θοῦ­σα μέ­σα ἀ­πὸ τὸν φα­κὸ δὲν μοῦ φα­νε­ρω­νό­ταν τί μπο­ρεῖ νὰ ἦ­ταν. Ἐγ­κα­τέ­λει­ψα τὴν προ­σπά­θεια καὶ γύ­ρι­σα ἀλ­λοῦ τὸν φα­κὸ γιὰ νὰ τρα­βή­ξω τὶς φω­το­γρα­φί­ες τῆς νύ­χτας ποὺ συ­νέ­λε­γα κά­θε βρά­δυ ἄ­ϋ­πνος.

            Καὶ τό­τε τὸν εἶ­δα.

           Τὰ μά­τια του δὲν ἔ­κλει­ναν πά­λι ἀ­πό­ψε. Στε­κό­ταν μπρο­στὰ στὸ πα­ρά­θυ­ρο τῆς δι­κῆς του κου­ζί­νας καὶ τρα­βοῦ­σε εἰ­κό­νες μὲ τὴν ψη­φια­κὴ κά­με­ρα, σὰν νὰ γύ­ρι­ζε ται­νί­α γιὰ τὴ ζω­ή. Ἔ­μοια­ζε μαρ­μα­ρω­μέ­νος, ἀλ­λὰ ὁ φα­κὸς τῆς μη­χα­νῆς μου μοῦ ἀ­πο­κά­λυ­ψε πὼς κου­νι­ό­ταν ἀ­νε­παί­σθη­τα γιὰ νὰ στρα­φεῖ πο­τὲ πρὸς τὸ πα­ρά­θυ­ρό μου, πό­τε πρὸς τὸ μπαλ­κό­νι της. Ἐ­κεί­νη τὸν κοι­τοῦ­σε κα­τά­μα­τα καὶ τώ­ρα, σὰν μιὰ ἕλ­ξη πιὸ δυ­να­τὴ καὶ ἀ­πὸ τὴ βα­ρύ­τη­τα νὰ μὲ τρα­βοῦ­σε πρὸς τὰ κεῖ, τὸν κοι­τοῦ­σα κι ἐ­γώ.

            Στα­θή­κα­με καὶ οἱ τρεῖς ἐ­κεῖ πολ­λὴ ὥ­ρα καὶ κοι­τα­ζό­μα­σταν σι­ω­πη­λοί. Δυ­ὸ μά­τια, μιὰ φω­το­γρα­φι­κὴ μη­χα­νή, μιὰ ψη­φια­κὴ κά­με­ρα. Ὕ­στε­ρα μπή­κα­με μέ­σα στὰ σπί­τια μας καὶ κοι­μη­θή­κα­με.

            Τὸ ἄλ­λο πρω­ὶ συ­ναν­τη­θή­κα­με τὴν ὥ­ρα ποὺ βγαί­να­με νὰ πᾶ­με στὴ δου­λειά, ἀλ­λὰ τὰ βλέμ­μα­τά μας ἔ­πε­σαν στὸν δρό­μο. Τρεῖς ξέ­νοι πρω­τα­γω­νι­στὲς στὸ ἀ­έ­να­ο τε­λε­τουρ­γι­κό της ἀ­ϋ­πνί­ας. Τρεῖς ἄ­γνω­στοι καὶ μό­νοι ποὺ θὰ ἔ­δι­ναν ραν­τε­βοὺ τὸ βρά­δυ γιὰ τρεῖς δι­α­φο­ρε­τι­κὲς σκέ­ψεις καὶ τρεῖς δι­α­φο­ρε­τι­κὲς μα­τι­ὲς πά­νω ἀ­πὸ τὴν πό­λη.      

 

 

 

Πηγή: Πρώτη δημοσίευση.

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης: (Ἀ­θή­να, 1972). Ποι­η­τής, δι­η­γη­μα­το­γρά­φος, με­τα­φρα­στής. Ἔ­χει δι­δα­κτο­ρι­κὸ στὴν Ἀ­με­ρι­κα­νι­κὴ Ποί­η­ση. Δι­δά­σκει στὸ Πα­νε­πι­στή­μιο Κύ­πρου. Ἔ­χει δη­μο­σι­εύ­σει τὴν ποι­η­τι­κὴ συλ­λο­γὴ Μιᾶς Στα­γό­νας Χρό­νος (Ἐκ­δό­σεις Πλα­νό­διον, 2009) καὶ τὴ συλ­λο­γὴ δι­η­γη­μά­των Ἀν­θρώ­πων Ὄ­νει­ρα (Ἐκ­δό­σεις Ἀντ. Στα­μού­λη, 2010). Ποι­ή­μα­τα καὶ δο­κί­μιά του ἔ­χουν δη­μο­σι­ευ­τεῖ σὲ πολ­λὰ λο­γο­τε­χνι­κὰ πε­ρι­ο­δι­κὰ τῆς Ἑλ­λά­δας καὶ τοῦ ἐ­ξω­τε­ρι­κοῦ.

 

 

Βασίλης Μανουσάκης: Ἐν εἴδει προλόγου – Ἱστορίες Μπονζάι

 

 

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης

 

Ἐν εἴ­δει προ­λό­γου – Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι

 

ΠΟΨΕ ΕΧΟΥΜΕ ΤΗΝ ΤΙΜΗ νὰ ἔ­χου­με κον­τά μας τὸν δι­ά­ση­μο συγ­γρα­φέ­α Τζὰκ Χα­σι­μό­το ποὺ θὰ μᾶς μι­λή­σει γιὰ τὴν εἰ­δι­κό­τη­τά του, τὴν τέ­χνη τοῦ Μπον­ζά­ι, τό­σο στὴ συγ­γρα­φὴ ὅ­σο καὶ στὴ φυ­το­κο­μί­α…

       Ὁ Τζὰκ ξύ­πνη­σε ἀ­πὸ τὸν ἀ­πο­γευ­μα­τι­νό του ὕ­πνο μὲ τὴ φω­νὴ τοῦ Λά­ι­ο­νελ Ντρέντ, τοῦ δι­δά­σκον­τα Δη­μι­ουρ­γι­κῆς Γρα­φῆς στὸ Πα­νε­πι­στή­μιο Μπέρ­κλε­ϊ στὴν Κα­λι­φόρ­νια, στ’ αὐ­τιά του. Εἶ­χε τα­ξι­δέ­ψει ἐ­κεῖ ἀ­πὸ τὴ Νέ­α Ὑ­όρ­κη τὸ προ­η­γού­με­νο βρά­δυ γιὰ νὰ μι­λή­σει σὲ φοι­τη­τὲς καὶ κοι­νὸ γιὰ τὸ νέ­ο αὐ­τὸ εἶ­δος ποὺ εἶ­χε ἀν­θί­σει —τί ται­ρια­στὸ ρῆ­μα— τὴ δε­κα­ε­τί­α τοῦ ’­90 στὶς Ἡ­νω­μέ­νες Πο­λι­τεῖ­ες, μι­μού­με­νο τὴν τέ­χνη γιὰ τὴ σμί­κρυν­ση δέν­τρων καὶ φυ­τῶν ποὺ εἶ­χαν ἀ­να­πτύ­ξει οἱ παπ­ποῦ­δες του καὶ οἱ παπ­ποῦ­δες τῶν παπ­πού­δων του στὴ γε­νέ­τει­ρά του τὴν Ἰ­α­πω­νί­α ἐ­δῶ καὶ χί­λια πε­ρί­που χρό­νια.

       Εἶ­μαι ἕ­να κι­νού­με­νο στε­ρε­ό­τυ­πο, σκέ­φτη­κε κα­θὼς ση­κω­νό­ταν ἀ­πὸ τὸ κρε­βά­τι. Ἰ­ά­πω­νας ποὺ ξέ­ρει ἀ­πὸ Μπον­ζά­ι. Ἂν μοῦ ζη­τή­σουν νὰ τοὺς μι­λή­σω γιὰ ἰ­κεμ­πά­να θὰ κά­νω χα­ρα­κί­ρι, μουρ­μού­ρι­σε στὸ μυα­λό του καὶ γέ­λα­σε στὸν κα­θρέ­φτη τοῦ μπά­νιου μὲ τὸ ἀ­στεῖ­ο του. Ἔ­πει­τα, πλύ­θη­κε, φό­ρε­σε τὰ ροῦ­χα τῆς δου­λειᾶς, ὅ­πως ἀ­πο­κα­λοῦ­σε τὸ γκρὶ σα­κά­κι, τὸ πορ­φυ­ρὸ που­κά­μι­σο καὶ τὸ ἐ­πί­σης γκρὶ παν­τε­λό­νι ποὺ ἐ­πέ­λε­γε τε­λευ­ταῖ­α νὰ φο­ρά­ει πάν­τα στὶς δι­α­λέ­ξεις του καὶ κά­λε­σε τὴ ρε­σε­ψιὸν γιὰ νὰ πα­ραγ­γεί­λει ἕ­να οὐ­ί­σκι. Ἦ­ταν τὸ ἀγ­χο­λυ­τι­κό του, ἀ­φοῦ εἴ­κο­σι χρό­νια δι­δα­σκα­λί­ας με­τὰ καὶ δὲν εἶ­χε ἀ­κό­μα ξε­πε­ρά­σει τὸ τρὰκ ποὺ ἔ­νι­ω­θε μπρο­στὰ σὲ και­νού­ριο κοι­νό. Ὅ­λως πα­ρα­δό­ξως δὲν εἶ­χε ξα­νάρ­θει στὸ Μπέρ­κλε­ϊ, ἐ­νῶ εἶ­χε ἀ­κού­σει τό­σα πολ­λὰ γι’ αὐ­τό!

       Τὸν Ντρὲντ καὶ τὶς ἐ­ρω­τή­σεις του τὸν ἔ­τρε­με, ἀλ­λὰ μπο­ροῦ­σε νὰ τὸν ἀν­τέ­ξει. Αὐ­τὸ ποὺ δὲν μπο­ροῦ­σε νὰ χει­ρι­στεῖ κα­λὰ ἦ­ταν τί θὰ γι­νό­ταν ἂν οἱ φοι­τη­τὲς ἤ­θε­λαν νὰ μά­θουν πῶς νὰ γρά­φουν δι­η­γή­μα­τα-μι­νι­α­τοῦ­ρες, πῶς νὰ δου­λεύ­ουν τὴν πλο­κὴ γιὰ νὰ χω­ρά­ει σὲ μιὰ σε­λί­δα μό­νο ἢ ἀ­κό­μα καὶ σὲ μιὰ πα­ρά­γρα­φο ἢ μιὰ πρό­τα­ση. Τί θὰ τοὺς ἔ­λε­γε; Πῶς θὰ τοὺς ἔ­δει­χνε μέ­σα σὲ λί­γη ὥ­ρα κά­τι ποὺ πή­γα­ζε ἀ­πὸ μέ­σα του καὶ ποὺ δὲν ἤ­ξε­ρε οὔ­τε ὁ ἴ­διος πῶς τὸ ἔ­κα­νε;

       Ὅ­ταν ὅ­μως ἔ­φτα­σε στὸ ἀμ­φι­θέ­α­τρο, τὸ ἄ­ρω­μα μιᾶς κο­πέ­λας ποὺ ἔ­φτα­σε κα­θυ­στε­ρη­μέ­νη καὶ μπῆ­κε μα­ζί του μέ­σα, τοῦ θύ­μι­σε τὸ πρῶ­το του ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα καὶ πῶς ἄρ­χι­σαν ὅ­λα. Ἔ­τσι, ὅ­ταν ἄρ­χι­σε νὰ μι­λά­ει, ἡ εἰ­σα­γω­γή του με­τὰ τὶς προ­κα­ταρ­κτι­κὲς τυ­πι­κό­τη­τες ἦ­ταν ἡ ἑ­ξῆς:

       Ὑ­πο­θέ­τω πὼς θέ­λε­τε νὰ μά­θε­τε τί εἶ­ναι αὐ­τὸ τὸ και­νού­ριο λο­γο­τε­χνι­κὸ ὑ­βρί­διο ποὺ ξε­κί­νη­σε νὰ ἀ­να­πτύσ­σε­ται τὴ δε­κα­ε­τί­α τοῦ ’­90 καὶ ἀ­πὸ τό­τε γνώ­ρι­σε τε­ρά­στια ἐ­ξά­πλω­ση στὸν λο­γο­τε­χνι­κὸ κό­σμο, κυ­ρί­ως λό­γῳ τοῦ δι­α­δι­κτύ­ου. Λοι­πόν, δὲν μέ­νει πα­ρὰ νὰ σᾶς δεί­ξω μὲ ἕ­να χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ πα­ρά­δειγ­μα ποὺ γιὰ μέ­να ἀν­τι­προ­σω­πεύ­ει τὴν οὐ­σί­α τῆς λο­γο­τε­χνι­κῆς αὐ­τῆς μι­νι­α­τού­ρας ποὺ ὀ­νο­μά­ζου­με καὶ Ἱ­στο­ρί­α Μπον­ζά­ι, ἀ­νά­με­σα σὲ ἄλ­λα…

       Ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μή, ὁ Τζὰκ πῆ­ρε στὰ χέ­ρια τὴν πρώ­τη του συλ­λο­γὴ μι­κρῶν δι­η­γη­μά­των, μὲ τί­τλο Μι­κρο­κα­τα­σκευ­ές, καὶ ἄρ­χι­σε νὰ δι­α­βά­ζει τὸ πρῶ­το δι­ή­γη­μα ποὺ τοῦ εἶ­χε φέ­ρει λί­γο πρὶν στὸ μυα­λὸ ἡ ἀρ­γο­πο­ρη­μέ­νη φοι­τή­τρια.

       «Ἡ Ἐ­στὲλ ἄ­νοι­ξε τὸ μι­κρο­σκο­πι­κὸ μπου­κα­λά­κι μὲ τὸ ἄ­ρω­μα καὶ ἔ­ρι­ξε δύ­ο στα­γό­νες στὸν γυ­μνὸ μα­κρὺ λαι­μό της καὶ ἀ­πὸ μί­α στοὺς καρ­πούς της. Ὁ Ἄν­το­νι δὲν μπό­ρε­σε ν’ ἀν­τι­στα­θεῖ καὶ τὴν ἀγ­κά­λια­σε ἀ­πὸ πί­σω, ἀ­κουμ­πών­τας ἐ­λα­φρὰ τὴ μύ­τη του στὸν λαι­μό της. Ἀ­μέ­σως τὸ μυα­λό του πλημ­μύ­ρι­σε ἀ­πὸ εἰ­κό­νες καὶ ἀ­ρώ­μα­τα ὁ­λό­κλη­ρης τῆς ζω­ῆς του. Σή­κω­σε ἔκ­πλη­κτος τὸ κε­φά­λι του, σὰν νὰ χτυ­πή­θη­κε ἀ­πὸ κά­τι καὶ κά­θι­σε γρή­γο­ρα στὸ δι­πλα­νὸ τρα­πέ­ζι ποὺ βρι­σκό­ταν ἡ πα­λιὰ Ρέ­μιν­γκτον γρα­φο­μη­χα­νὴ ποὺ δὲν ἀ­πο­χω­ρι­ζό­ταν πο­τέ. Κά­θε συ­στα­τι­κὸ τοῦ ἀ­ρώ­μα­τος εἶ­ναι μιὰ λέ­ξη, κά­θε ἄ­ρω­μα εἶ­ναι ἕ­να νό­η­μα, κά­θε μπου­κα­λά­κι εἶ­ναι ἕ­να σύ­νο­λο νο­η­μά­των. Ὅ­λα χω­ρᾶ­νε ἐ­κεῖ μέ­σα, σκέ­φτη­κε, ὅ­λα θὰ χω­ρέ­σουν καὶ σ’ αὐ­τὴ τὴ μο­να­δι­κὴ σε­λί­δα. Καὶ ἄρ­χι­σε νὰ γρά­φει χτυ­πών­τας μὲ δύ­να­μη τὰ πλῆ­κτρα.

       »Ἡ Ἐ­στὲλ φό­ρε­σε τὰ σκου­λα­ρί­κια της καὶ κά­θι­σε δί­πλα του τὴν ὥ­ρα ποὺ ἔ­βα­ζε τὴν τε­λεί­α, χτυ­πών­τας τὸ χα­λα­σμέ­νο πλῆ­κτρο δυ­ὸ φο­ρές. Κοί­τα­ξε πά­νω ἀ­πὸ τὸν ὦ­μο του καὶ δι­ά­βα­σε: “Ἐ­κεί­νη τε­λεί­ω­σε τὴν ἑ­τοι­μα­σί­α γιὰ τὴν ἔ­ξο­δό τους βά­ζον­τας τὰ σκου­λα­ρί­κια της, ὅ­πως ἔ­κα­νε ἐ­πὶ τριά­ντα χρό­νια τώ­ρα. Τὰ ἴ­δια τριά­ντα χρό­νια ποὺ ἐ­κεῖ­νος χτυ­ποῦ­σε μα­νι­ω­δῶς τὰ πλῆ­κτρα μιᾶς χα­λα­σμέ­νης γρα­φο­μη­χα­νῆς. Φεύ­γον­τας ἀ­πὸ τὸ σπί­τι με­τὰ ἀ­πὸ λί­γα λε­πτά, κα­νεὶς ἀ­πὸ τοὺς δυ­ό τους δὲν γνώ­ρι­ζε πὼς θὰ ἦ­ταν ἡ τε­λευ­ταί­α ἐ­πέ­τει­ός τους μα­ζί.”»

       Ὁ Τζὰκ κοί­τα­ξε τοὺς ἀ­πο­σβο­λω­μέ­νους φοι­τη­τὲς καὶ χα­μο­γέ­λα­σε.

       «Βλέ­πε­τε;» τοὺς ρώ­τη­σε. «Αὐ­τὸ εἶ­ναι τὸ ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα. Αὐ­τὸ εἶ­ναι τὸ νό­η­μα καὶ αὐ­τὸ εἶ­ναι τὸ στοί­χη­μα, ἂν θέ­λε­τε. Πῶς νὰ χω­ρέ­σε­τε ἕ­να σύ­νο­λο νο­η­μά­των, μιὰ ὁ­λο­κλη­ρω­μέ­νη ἱ­στο­ρί­α, μέ­σα σὲ λί­γες γραμ­μές. Πα­ράλ­λη­λα, ὅ­μως, νὰ ἀ­φη­γη­θεῖ­τε καὶ μιὰ ἱ­στο­ρί­α. Μό­νο ποὺ συ­νή­θως καὶ λό­γῳ χώ­ρου, με­γά­λο μέ­ρος τῆς ἱ­στο­ρί­ας θὰ ὑ­πο­νο­εῖ­ται καὶ θὰ ἀ­φή­νε­τε τὸν ἀ­να­γνώ­στη νὰ μαν­τέ­ψει τί συ­νέ­βη στὶς ὑ­πό­λοι­πες σε­λί­δες ποὺ δὲν ἔ­χε­τε γρά­ψει.»

       Ὁ Τζάκ, ξε­περ­νών­τας τὸ τρὰκ τῶν πέν­τε λε­πτῶν ποὺ τὸν δι­α­κα­τεῖ­χε, εἶ­χε πά­ρει πλέ­ον φό­ρα, ἔ­πει­τα καὶ ἀ­πὸ τὴ μὲ τὰ μά­τια πα­ρό­τρυν­ση τοῦ Λά­ι­ο­νελ.

       «Οἱ Ἀμ­πιγ­κέ­ιλ Μπέ­κελ καὶ Κά­θλιν Ρού­νε­ϊ ποὺ ἐ­πι­με­λή­θη­καν τὴν ἀν­θο­λο­γί­α μι­κρῶν δι­η­γη­μά­των, μὲ τί­τλο Συν­το­μί­α & Ἀ­πό­η­χος, γρά­φουν στὴν ἐ­πί­σης σύν­το­μη εἰ­σα­γω­γή τους ὅ­τι τὰ δι­η­γή­μα­τα ποὺ πε­ρι­έ­χον­ται σὲ αὐ­τὴ τὴ συλ­λο­γὴ προ­τρέ­πουν τὸν ἀ­να­γνώ­στη νὰ κά­νει δύ­ο πράγ­μα­τα: νὰ δι­α­βά­σει λί­γο καὶ νὰ σκε­φτεῖ πο­λύ. Αὐ­τὸ ποὺ ὑ­πο­νο­οῦν βε­βαί­ως, ἐξ οὗ καὶ ὁ τί­τλος ποὺ ἐ­πέ­λε­ξαν γιὰ τὴν ἀν­θο­λο­γία, εἶ­ναι ὅ­τι ὁ ἀ­να­γνώ­στης ἔ­χει τὴν εὐ­και­ρί­α νὰ δι­α­βά­σει μὲν κά­τι πο­λὺ σύν­το­μο ποὺ συ­νή­θως δὲν τοῦ παίρ­νει πά­νω ἀ­πὸ λί­γα λε­πτὰ νὰ τε­λειώ­σει, ἀλ­λὰ ὁ ἀ­πό­η­χος τοῦ κά­θε δι­η­γή­μα­τος πα­ρα­μέ­νει καὶ κου­δου­νί­ζει στ’ αὐ­τιά του πο­λὺ και­ρὸ ἀρ­γό­τε­ρα, ἀ­φοῦ αὐ­τὴ ἀ­κρι­βῶς εἶ­ναι ἡ ἐ­πι­τυ­χί­α αὐ­τοῦ τοῦ λο­γο­τε­χνι­κοῦ ὑ­βρι­δί­ου. Νὰ σὲ πα­ρα­κι­νή­σει νὰ ἀ­να­κα­λύ­ψεις τί κρύ­βε­ται πί­σω ἀ­πὸ τὴν ἱ­στο­ρί­α. Τί προ­η­γή­θη­κε καὶ τί ἕ­πε­ται, ὅ­πως εἴ­πα­με. Ποῦ βρί­σκε­ται ὁ ἥ­ρω­ας ἢ ἡ­ρω­ί­δα τὴ συγ­κε­κρι­μέ­νη στιγ­μὴ τὸ βλέ­που­με, εἶ­ναι ἁ­πλῶς ἕ­να στιγ­μι­ό­τυ­πο. Τὸ για­τὶ βρί­σκε­ται ἐ­κεῖ πα­ρα­μέ­νει κρυ­φὸ καὶ μέ­νει ἐ­μεῖς ποὺ δι­α­βά­ζου­με τὴν ἱ­στο­ρί­α νὰ τὸ ἀ­να­κα­λύ­ψου­με ἢ νὰ τὸ σκε­φτοῦ­με με­τά, ἀ­φοῦ ἔ­χου­με ἀ­φή­σει τὸ βι­βλί­ο κά­τω.»

       Ἕ­νας φοι­τη­τὴς στὰ πρῶ­τα ἕ­δρα­να σή­κω­σε δει­λά το χέ­ρι του. Ὁ Τζὰκ τὸν εἶ­δε μὲ τὴν ἄ­κρη τοῦ μα­τιοῦ του καὶ ἀ­νε­παί­σθη­τα ἔ­κα­νε μιὰ μι­κρὴ κί­νη­ση χα­ρα­κί­ρι μὲ τὸ δε­ξί του χέ­ρι, κα­θὼς ἀν­τι­λή­φθη­κε ὅ­τι ὁ φοι­τη­τὴς ἦ­ταν Ἀ­με­ρι­κα­νο-α­σιά­της σὰν τὸν ἴ­διο καὶ πε­ρί­με­νε τὴ μοι­ραί­α ἐ­ρώ­τη­ση. Ἀντ’ αὐ­τῆς ὅ­μως ὁ φοι­τη­τὴς μὲ τὴ βα­θιὰ φω­νή του τὸν ρώ­τη­σε: «Μι­λή­σα­τε προ­η­γου­μέ­νως γιὰ τὰ κύ­ρια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὰ τοῦ ὑ­πέρ­μι­κρου δι­η­γή­μα­τος, καὶ ἦ­ταν πο­λὺ δι­α­φω­τι­στι­κὰ ὅ­σα μᾶς εἴ­πα­τε. Ποι­ά θὰ λέ­γα­τε, ἐν­τού­τοις, ὅ­τι εἶ­ναι τὰ ἐ­λά­χι­στα γνω­ρί­σμα­τα αὐ­τῶν τῶν δι­η­γη­μά­των, τὰ ὁ­ποῖ­α πρέ­πει κά­ποι­ος νὰ ἔ­χει στὸ μυα­λό του γιὰ νὰ γρά­ψει ἢ νὰ δι­α­βά­σει;»

       Ὁ Τζὰκ ἀ­να­κου­φί­στη­κε τό­σο μὲ τὴν ἐ­ρώ­τη­ση ποὺ δὲν ἔ­κρυ­ψε τὸ χα­μό­γε­λο στὰ χεί­λη του. Ἴ­σι­ω­σε τὸν για­κὰ στὸ σα­κά­κι του καὶ ἄρ­χι­σε νὰ ἀ­παν­τά­ει: «Ὅ­πως λέ­ει καὶ ὁ Στί­βεν Χέ­λερ στὴν εἰ­σα­γω­γὴ μιᾶς ἀ­κό­μα ἐ­ξαι­ρε­τι­κῆς ἀν­θο­λο­γί­ας —μὲ τί­τλο Ἀ­να­πάν­τε­χη Μυ­θο­πλα­σί­α. Ἀ­με­ρι­κα­νι­κὰ Ὑ­πέρ­μι­κρα Δι­η­γή­μα­τα— ἀλ­λὰ καὶ ἀ­πὸ τὴ δι­κή μου ἐμ­πει­ρί­α ὡς συγ­γρα­φέ­ας τό­σο μι­κρῶν δι­η­γη­μά­των, τὰ κύ­ρια γνω­ρί­σμα­τα, ἢ μᾶλ­λον προ­ϋ­πο­θέ­σεις, ποὺ πρέ­πει νὰ ἔ­χει στὸ μυα­λό του ἕ­νας ἐ­πί­δο­ξος συγ­γρα­φέ­ας ἢ ἀ­να­γνώ­στης εἶ­ναι “ἀ­φε­νὸς ἡ μι­κρὴ ἔ­κτα­ση καὶ ἀ­φε­τέ­ρου ἕ­νας ση­μαν­τι­κῆς διά­ρκειας καὶ ἰ­σχύ­ος ἀ­πό­η­χο­ς”. Ἑ­πο­μέ­νως, ὅ­πως εἴ­πα­με καὶ προ­η­γου­μέ­νως: Συν­το­μί­α καὶ Ἀ­πό­η­χος.»

       Πολ­λὰ χέ­ρια ση­κώ­θη­καν στὸν ἀ­έ­ρα ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μή, ἀ­φοῦ οἱ φοι­τη­τὲς σὰν νὰ ξύ­πνη­σαν ἀ­πὸ λή­θαρ­γο, κα­τά­λα­βαν πὼς πρό­κει­ται γιὰ ἕ­να εἶ­δος ποὺ ται­ριά­ζει τό­σο στὴν ἰ­δι­ο­συγ­κρα­σί­α τους —τί σύν­το­μο ἄ­ρα­γε δὲν ται­ριά­ζει σὲ ἕ­να φοι­τη­τή;— ἀλ­λὰ καὶ στὴν ἀγ­γλό­φω­νη κα­τα­γω­γή τους.

       Ὁ Τζὰκ ἄρ­χι­σε νὰ δεί­χνει πρὸς τοὺς ἰ­δι­ο­κτῆ­τες τῶν χε­ρι­ῶν καὶ νὰ ἀ­παν­τᾶ στὶς ἐ­ρω­τή­σεις τους, ποὺ στὴν πλει­ο­νό­τη­τά τους ἀ­φο­ροῦ­σαν τὴν οὐ­σί­α. Δη­λα­δὴ πῶς γρά­φε­ται ἕ­να τέ­τοι­ο δι­ή­γη­μα, πό­ση ἔ­κτα­ση μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει, ποῦ τὸ βρί­σκου­με, πό­σο δι­α­δε­δο­μέ­νο εἶ­ναι. Ὁ Τζὰκ ἀ­παν­τοῦ­σε κά­πως μη­χα­νι­κά, ἀ­φοῦ τὶς ἐ­ρω­τή­σεις αὐ­τὲς τὶς εἶ­χε ἀ­παν­τή­σει ἑ­κα­τον­τά­δες φο­ρὲς τὰ τε­λευ­ταῖ­α χρό­νια. Πάν­τα λέ­ξεις με­τρᾶ­νε αὐ­τὰ τὰ παι­διά, σκέ­φτη­κε. «Γράψ­τε τὶς 1.500 ποὺ εἶ­ναι ὁ μέ­γι­στος ἀ­ριθ­μὸς λέ­ξε­ων ποὺ χρει­ά­ζον­ται πρῶ­τα καὶ με­τὰ ἀ­πο­φα­σί­στε μό­νοι σας ἂν εἶ­ναι μι­νι­α­τού­ρα ἢ ὄ­χι», τοὺς εἶ­πε. «Τὸ συν­το­μό­τε­ρο δι­ή­γη­μα ποὺ ἀ­πο­δί­δε­ται στὸν Ἔρ­νε­στ Χέ­μιν­γου­ε­ϊ ἀ­πο­τε­λεῖ­ται ἀ­πὸ ἕ­ξι λέ­ξεις», τοὺς δι­έ­κο­ψε ἀ­παν­τών­τας κο­φτά. «“Πρὸς πώ­λη­ση: Παι­δι­κὰ πα­πού­τσια. Ἐν­τε­λῶς ἀ­φό­ρε­τα.” Καὶ ὅ­μως λέ­ει μιὰ ὁ­λό­κλη­ρη ἱ­στο­ρί­α μέ­σα σὲ αὐ­τὲς τὶς λέ­ξεις, ἂν τὸ κα­λο­σκε­φτεῖ­τε. Τὸ ἴ­διο κά­νει καὶ ὁ Γερ­μα­νὸς Φλό­ριαν Μά­ιμ­περγκ ποὺ ξε­κί­νη­σε ἐν­θου­σι­α­σμέ­νος ἀ­πὸ τὸ T­w­i­t­ter, ποὺ εἶ­μαι σί­γου­ρος πὼς ὅ­λοι χρη­σι­μο­ποι­εῖ­τε, νὰ γρά­φει δι­η­γή­μα­τα ποὺ χω­ροῦν μέ­σα στοὺς λί­γους χα­ρα­κτῆ­ρες ποὺ προ­σφέ­ρει αὐ­τὸ τὸ μέ­σο ἐ­πι­κοι­νω­νί­ας. Πολ­λὲς φο­ρὲς δὲν εἶ­ναι ὅ­τι δὲν θέ­λου­με νὰ γρά­ψου­με πα­ρα­πά­νω, εἶ­ναι ὅ­τι δὲν μπο­ροῦ­με, δὲν μᾶς ἐ­πι­τρέ­πει ὁ χῶ­ρος δη­λα­δή. Καὶ γιὰ νὰ ἀ­παν­τή­σω στὴν ἐ­ρώ­τη­ση τῆς κο­πέ­λας ἐ­κεῖ πί­σω, ἔ­τσι ξε­κί­νη­σαν τὰ δι­η­γή­μα­τα αὐ­τά. Ἀ­πὸ τὴν ἀ­νάγ­κη τοῦ ἀ­να­γνώ­στη —καὶ ταυ­τό­χρο­να τὴ δι­α­φο­ρε­τι­κὴ τα­χύ­τη­τα πρόσ­λη­ψης ποὺ δι­α­θέ­τει στὴν Ἐ­πο­χὴ τῆς Πλη­ρο­φο­ρί­ας ποὺ ζοῦ­με— νὰ γί­νον­ται ὅ­λα γρή­γο­ρα. Ἑ­πο­μέ­νως, ἡ λο­γο­τε­χνί­α καὶ δὴ τὸ ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα πα­ρα­σύρ­θη­κε ἀ­πὸ τὴν τα­χύ­τη­τα τῆς ζω­ῆς μας καὶ οἱ ἀ­να­γνῶ­στες ποὺ πλέ­ον εἶ­ναι ἀ­κό­μα πιὸ ἀ­παι­τη­τι­κοὶ θέ­λουν νὰ δι­α­βά­σουν λί­γα, ἀλ­λὰ νὰ προσ­λαμ­βά­νουν πολ­λά. Καὶ οἱ Ἡ­νω­μέ­νες Πο­λι­τεῖ­ες, λό­γῳ αὐ­τῆς τῆς φυ­σι­κῆς ρο­πῆς τους πρὸς κα­θε­τὶ τε­χνο­λο­γι­κὸ καὶ πρω­το­πό­ρο, ἀ­πο­τέ­λε­σαν τὴ φυ­σι­κὴ γε­νέ­τει­ρα τοῦ δι­η­γή­μα­τος αὐ­τοῦ του τύ­που. Συμ­πε­ρα­σμα­τι­κά, λοι­πόν, θὰ ἔ­λε­γα πὼς τὸ δι­ή­γη­μα-μι­νι­α­τού­ρα ἢ ἀ­στρα­πὴ ὅ­πως τὸ ὀ­νο­μά­ζουν κά­ποι­οι ἀ­πο­τε­λεῖ τὸ δι­ή­γη­μα ποὺ μᾶς ται­ριά­ζει καὶ μπο­ρεῖ νὰ μᾶς συ­νο­δεύ­σει παν­τοῦ στὴν κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας. Ὑ­πάρ­χει μιὰ πα­νέ­μορ­φη ται­νί­α τοῦ Φραν­σου­ὰ Τρυ­φὼ ποὺ πι­θα­νὸν νὰ μὴν ἔ­χε­τε δεῖ, ἀλ­λὰ βα­σί­ζε­ται σὲ μιὰ σύν­το­μη νου­βέ­λα τοῦ Ἀ­με­ρι­κα­νοῦ συγ­γρα­φέ­α Ρέ­ι Μπράν­τμπε­ρι καὶ πα­ρου­σιά­ζει μιὰ δυ­στο­πι­κὴ κοι­νω­νί­α στὸ μέλ­λον, ὅ­που ἡ ἀ­νά­πτυ­ξη κρι­τι­κῆς σκέ­ψης μέ­σῳ τῶν βι­βλί­ων ἀ­πα­γο­ρεύ­ε­ται διὰ νό­μου καὶ ἡ κα­το­χὴ βι­βλί­ων ἀ­πο­τε­λεῖ ἔγ­κλη­μα καὶ δι­ώ­κε­ται ποι­νι­κά, ἐ­νῶ τὰ βι­βλί­α καί­γον­ται. Μιὰ ἀ­ναρ­χι­κὴ κοι­νό­τη­τα ἔ­χει βρεῖ ἕ­ναν τρό­πο νὰ δι­α­τη­ρεῖ τὴ γνώ­ση ἀ­πο­στη­θί­ζον­τας βι­βλί­α. Ἡ ἐ­ρώ­τη­σή μου εἶ­ναι: μπο­ρεῖς στὴν πραγ­μα­τι­κὴ ζω­ὴ νὰ τὸ κά­νεις αὐ­τὸ μὲ τὸ Μόμ­πι Ντίκ, γιὰ πα­ρά­δειγ­μα;»

       Ὄ­χι, κού­νη­σαν χα­μο­γε­λών­τας τὰ κε­φά­λια τους οἱ φοι­τη­τὲς καὶ φοι­τή­τρι­ες.

       «Μὲ ἕ­να δι­ή­γη­μα μι­σῆς σε­λί­δας ἢ ἕ­να ποί­η­μα θὰ μπο­ρού­σα­τε ὅ­μως;»

       «Ναί», εἶ­παν μὲ ἕ­να στό­μα καὶ κά­πως πα­νη­γυ­ρι­κὰ καὶ ἀ­να­κου­φι­σμέ­νοι ποὺ δὲν θὰ τοὺς ἔ­βα­ζε νὰ ἀ­πο­στη­θί­σουν κα­νέ­να βι­βλί­ο.

       «Ὁ συγ­γρα­φέ­ας Ρί­τσαρντ Μπά­ους», συ­νέ­χι­σε φα­νε­ρὰ εὐ­χα­ρι­στη­μέ­νος ὁ Τζάκ, «ἀ­να­κά­λυ­ψε πὼς ὅ­ταν μιὰ ἱ­στο­ρί­α εἶ­ναι τό­σο συμ­πυ­κνω­μέ­νη ὅ­σο τὸ ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα, ἡ οὐ­σί­α της τεί­νει νὰ παίρ­νει με­γα­λύ­τε­ρες δι­α­στά­σεις· δη­λα­δὴ γιὰ νὰ λει­τουρ­γή­σει μιὰ τέ­τοι­α ἱ­στο­ρί­α σὲ τό­σο λί­γο χῶ­ρο, τὸ θέ­μα της πρέ­πει νὰ εἶ­ναι ἀ­να­λο­γι­κὰ με­γα­λύ­τε­ρο. Εἶ­ναι αὐ­τὸ ποὺ σᾶς ἔ­λε­γα νω­ρί­τε­ρα πε­ρὶ ἔ­κτα­σης ἀλ­λὰ καὶ σπου­δαι­ό­τη­τας τοῦ νο­ή­μα­τος. Καὶ ἡ Ἀ­με­ρι­κα­νί­δα συγ­γρα­φέ­ας Γκρέ­ις Πέ­ι­λι συμ­πλη­ρώ­νει: “Ἕ­να δι­ή­γη­μα βρί­σκε­ται πιὸ κον­τὰ στὸ ποί­η­μα πα­ρὰ σὲ ἕ­να μυ­θι­στό­ρη­μα (τὸ ἔ­χω πεῖ ἕ­να ἑ­κα­τομ­μύ­ριο φο­ρές) καὶ ὅ­ταν εἶ­ναι πά­ρα πο­λὺ σύν­το­μο —1,5, 2,5 σε­λί­δες— πρέ­πει νὰ δι­α­βά­ζε­ται σὰν ποί­η­μα. Δη­λα­δὴ ἀρ­γά. Οἱ ἀ­να­γνῶ­στες ποὺ τοὺς ἀ­ρέ­σει νὰ προ­σπερ­νοῦν πε­ρι­γρα­φὲς ἢ ἀ­φη­γή­σεις δὲν μπο­ροῦν νὰ τὸ κά­νουν σὲ μιὰ τρι­σέ­λι­δη ἱ­στο­ρί­α.” Βλέ­πε­τε, λοι­πόν, πῶς οἱ Ἀ­με­ρι­κα­νοὶ κυ­ρί­ως συγ­γρα­φεῖς κα­τα­νο­οῦν τὴ ση­μα­σί­α τοῦ ὑ­βρι­δί­ου αὐ­τοῦ καὶ πει­ρα­μα­τί­ζον­ται καὶ οἱ ἴ­διοι μὲ ὁ­λό­κλη­ρες συλ­λο­γὲς γε­μά­τες ἀ­πὸ λο­γο­τε­χνι­κὲς μι­νι­α­τοῦ­ρες, βα­δί­ζον­τας μά­λι­στα στὰ χνά­ρια τοῦ μι­νι­μα­λι­σμοῦ τοῦ Ρέ­ι­μοντ Κάρ­βερ καὶ τοῦ Τσὰρλς Μπου­κόβ­σκι, ποὺ ἐ­νη­με­ρώ­θη­κα πὼς δι­δα­χθή­κα­τε στὸ πε­ρα­σμέ­νο ἑ­ξά­μη­νο καὶ δὲν πρό­κει­ται νὰ σᾶς ἀ­να­λύ­σω ἐ­δῶ, ἀλ­λὰ θὰ σᾶς πῶ ἕ­να ἀ­νέκ­δο­το. Ὁ Τζὸν Γκάρ­ντνερ, ὁ μέν­το­ρας τοῦ Κάρ­βερ τὸν συμ­βού­λε­ψε κά­πο­τε νὰ γρά­φει μιὰ ἱ­στο­ρί­α μὲ 15 λέ­ξεις, ἀν­τὶ γιὰ 25 ποὺ εἶ­χε γρά­ψει ὁ ἴ­διος. Καὶ ὁ ἐκ­δό­της καὶ ἐ­πι­με­λη­τὴς τῶν γρα­πτῶν τοῦ Κάρ­βερ, ὁ Γκόρ­ντον Λίς, τοῦ ἔ­δω­σε μιὰ ἀ­κό­μα πιὸ ἀ­κραί­α συμ­βου­λή: νὰ χρη­σι­μο­ποι­εῖ 5 λέ­ξεις ἀν­τὶ γιὰ τὶς 15 τοῦ Γκάρ­ντνερ.»

       Γέ­λια ἀ­κού­στη­καν στὸ ἀμ­φι­θέ­α­τρο, ἐ­νῶ ὅ­λα τα μά­τια ἔ­λαμ­παν ποὺ σή­μαι­νε πὼς ὁ Τζὰκ εἶ­χε του­λά­χι­στον κεν­τρί­σει τὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον τους.

       Ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μὴ πε­τά­χτη­κε ὁ Λά­ι­ο­νελ ἀ­πὸ πί­σω του καὶ δή­λω­σε μ’ ἐ­κεί­νη τὴν πομ­πώ­δη ἡ­μι-βρε­τα­νι­κὴ προ­φο­ρά του πὼς εἶ­χε νὰ κά­νει μιὰ ἐ­ρώ­τη­ση. «Μιὰ καὶ ἀ­σχο­λεῖ­στε καὶ μὲ τὴ φυ­το­κο­μί­α τῆς γε­νέ­τει­ράς σας, τὰ πε­ρι­βό­η­τα Μπον­ζά­ι, πῶς θὰ λέ­γα­τε ὅ­τι τὸ ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα ὁ­μοιά­ζει μὲ αὐ­τὴ τὴν ἰ­α­πω­νι­κὴ τέ­χνη;»

       Ὁ Τζὰκ ἔ­νι­ω­σε νὰ ζα­λί­ζε­ται. Εἶ­χε τε­λει­ώ­σει τὴ δι­ά­λε­ξή του χω­ρὶς νὰ δε­χτεῖ κα­μί­α ἐ­ρώ­τη­ση γι’ αὐ­τὸ καὶ τώ­ρα ποὺ θὰ ἔ­λε­γε ἀν­τί­ο, ἔρ­χε­ται ὁ ἀ­νό­η­τος νὰ τοῦ κά­νει τὴν ἐ­ρώ­τη­ση ποὺ σι­χαι­νό­ταν. Αὐ­τὴ τὴ φο­ρὰ ὅ­μως δὲν κά­θι­σε νὰ ἀ­να­λύ­σει τὰ ἅ­παν­τα τῆς ἰ­α­πω­νι­κῆς φυ­το­κο­μί­ας, ὅ­πως εἶ­χε δο­κι­μά­σει νὰ κά­νει κά­πο­τε μπρο­στὰ σὲ ἕ­να κοι­νὸ ποὺ χα­σμου­ρι­ό­ταν. Τοῦ ἔ­δω­σε μιὰ ὑ­πέρ­μι­κρη ἀ­πάν­τη­ση γιὰ νὰ τὸν ξε­φορ­τω­θεῖ: «ἐ­πει­δὴ ἡ τέ­χνη τῆς κα­τα­σκευ­ῆς φυ­τῶν Μπον­ζά­ι, σχε­τί­ζε­ται μὲ τὴν καλ­λι­τε­χνι­κὴ καὶ συ­στη­μα­τι­κὴ σμί­κρυν­ση με­γά­λων φυ­τῶν, μὲ σκο­πὸ τὴ δι­α­τή­ρη­ση τῆς οὐ­σί­ας τους, ἀλ­λὰ ὄ­χι καὶ τοῦ με­γέ­θους τους. Ἐ­πει­δὴ καὶ τὰ δύ­ο ἀ­πο­τε­λοῦν μι­νι­α­τοῦ­ρες κά­ποι­ας με­γα­λύ­τε­ρης μορ­φῆς φυ­τοῦ καὶ δι­η­γή­μα­τος ἀν­τί­στοι­χα.»

       Ὁ Λά­ι­ο­νελ πῆ­γε νὰ πεῖ κά­τι πα­ρα­πά­νω, ἀλ­λὰ ὁ Τζὰκ τὸν ἔ­κο­ψε ἀ­πό­το­μα γυρ­νών­τας στοὺς φοι­τη­τές.

       «Αὐ­τὸ ποὺ πρέ­πει ὅ­λοι νὰ κρα­τή­σου­με στὸ μυα­λό μας εἶ­ναι πὼς τὸ ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα ἢ Μπον­ζά­ι ἂν θέ­λε­τε, μοιά­ζει μὲ αὐ­τὸ ποὺ καὶ ἐ­γὼ πε­ρι­έ­γρα­ψα στὸ “Ἄ­ρω­μα Λέ­ξε­ω­ν” ποὺ σᾶς δι­ά­βα­σα νω­ρί­τε­ρα. Ἕ­να με­γα­λύ­τε­ρο καὶ βα­θύ­τε­ρο νό­η­μα καὶ μιὰ με­γα­λύ­τε­ρης ἔ­κτα­σης ἱ­στο­ρί­α καὶ μιὰ πιὸ γε­μά­τη καὶ ὁ­λο­κλη­ρω­μέ­νη ζω­ὴ τῶν ἡ­ρώ­ων βρί­σκε­ται κλει­σμέ­νη στὸ μπου­κα­λά­κι μιᾶς πα­ρα­γρά­φου ἢ μιᾶς σε­λί­δας. Καὶ αὐ­τὸς ποὺ κα­τα­φέρ­νει νὰ τι­θα­σεύ­σει τὸν λό­γο φα­νε­ρώ­νει μιὰ ἀ­ξι­ο­θαύ­μα­στη συγ­γρα­φι­κὴ ἱ­κα­νό­τη­τα. Σᾶς εὐ­χα­ρι­στῶ!»

       Χει­ρο­κρο­τή­μα­τα ξέ­σπα­σαν ἀ­μέ­σως μό­λις τε­λεί­ω­σε τὴ φρά­ση του ὁ Τζὰκ κι ἕ­να κοκ­κί­νι­σμα ἔ­κα­νε τα­χύ­τα­τα τὴ δι­α­δρο­μὴ ἀ­πὸ τὴν καρ­διὰ στὰ μά­γου­λά του, κά­νον­τάς τον νὰ φαί­νε­ται σὰν νὰ εἶ­χε μό­λις γυ­ρί­σει ἀ­πὸ τὸ γυ­μνα­στή­ριο.

       Στὸ ἀ­ε­ρο­πλά­νο τῆς ἐ­πι­στρο­φῆς, ὁ Τζὰκ ἀ­να­λο­γί­στη­κε πὼς οἱ φρι­κτοὶ πό­νοι στὰ δά­χτυ­λά του, ὅ­ταν ὁ παπ­πούς του τὸν ἔ­βα­ζε ὧ­ρες ἀ­τε­λεί­ω­τες νὰ κλα­δεύ­ει τὰ φυ­τὰ γιὰ νὰ φτιά­ξει τὰ δι­κά του Μπον­ζά­ι, δὲν πῆ­γαν χα­μέ­νοι, κα­θὼς τώ­ρα εἶ­χε ἐ­ξε­λι­χθεῖ σὲ σπου­δαῖ­ο φυ­το­κό­μο τῆς γλώσ­σας καὶ οἱ ἱ­στο­ρί­ες αὐ­τὲς ἀ­πο­τε­λοῦ­σαν στιγ­μι­ό­τυ­πα τῆς ζω­ῆς του.

 

   16 Ἰ­α­νου­α­ρί­ου 2011

 

 

 Πηγή: περ. Πλανόδιον ἀρ. 50, Ἰούνιος 2011.

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης (Ἀ­θή­να, 1972). Ποι­η­τής, δι­η­γη­μα­το­γρά­φος, με­τα­φρα­στής. Ἔ­χει δι­δα­κτο­ρι­κὸ στὴν Ἀ­με­ρι­κα­νι­κὴ Ποί­η­ση. Δι­δά­σκει στὸ Πα­νε­πι­στή­μιο Κύ­πρου. Ἔ­χει δη­μο­σι­εύ­σει τὴν ποι­η­τι­κὴ συλ­λο­γὴ Μιᾶς Στα­γό­νας Χρό­νος (Ἐκ­δό­σεις Πλα­νό­διον, 2009) καὶ τὴ συλ­λο­γὴ δι­η­γη­μά­των Ἀν­θρώ­πων Ὄ­νει­ρα (Ἐκ­δό­σεις Ἀντ. Στα­μού­λη, 2010). Ποι­ή­μα­τα καὶ δο­κί­μιά του ἔ­χουν δη­μο­σι­ευ­τεῖ σὲ πολ­λὰ λο­γο­τε­χνι­κὰ πε­ρι­ο­δι­κὰ τῆς Ἑλ­λά­δας καὶ τοῦ ἐ­ξω­τε­ρι­κοῦ.

  

 

Ση­μεί­ω­μα τοῦ Ἐ­πι­με­λη­τῆ τοῦ τεύχους ἀρ. 50 τοῦ Πλανόδιου γιὰ τὸ ἀμερικανικὸ μικρὸ διήγημα:

 

ΤΟΝ τε­λευ­ταῖ­ο ἑ­νά­μι­ση χρό­νο πε­ρί­που, ἀ­πὸ τὸν Νο­έμ­βριο τοῦ 2010 κι ὕ­στε­ρα —ἔ­πει­τα ἀ­πὸ προ­τρο­πὴ τοῦ Γιά­ννη Πα­τί­λη νὰ ἀ­να­λά­βω τὴν ἐ­πι­μέ­λεια τοῦ πα­ρόν­τος ἀ­φι­ε­ρώ­μα­τος στὸ ἀγ­γλό­φω­νο ὑ­πέρ­μι­κρο δι­ή­γη­μα— διά­βα­σα, ἀ­ξι­ο­λό­γη­σα καὶ ἀ­νέ­λυ­σα πά­νω ἀ­πὸ 1.000 δι­η­γή­μα­τα-μι­νι­α­τοῦ­ρες. Στὴ συ­νέ­χεια, κα­τέ­λη­ξα νὰ ἐ­πι­λέ­ξω πε­ρί­που 70 ἀ­πὸ αὐ­τὰ (στὸ τεῦ­χος αὐ­τὸ δη­μο­σι­εύ­ον­ται τὰ 43) μέ­σα ἀ­πὸ 5 δι­α­φο­ρε­τι­κὲς συλ­λο­γές, τὰ ὁ­ποῖ­α εἴ­τε με­τέ­φρα­σα ὁ ἴ­διος εἴ­τε ἔ­δω­σα σὲ πολ­λοὺς δι­α­φο­ρε­τι­κοὺς με­τα­φρα­στές, γιὰ νὰ ὑ­πάρ­χει ποι­κι­λί­α φω­νῶν καὶ με­τα­φρα­στι­κῶν ἀ­πό­ψε­ων. Τὰ κρι­τή­ρια τὰ ὁ­ποῖ­α ἔ­θε­σα προ­σω­πι­κὰ καὶ κα­τό­πιν με­λέ­της πολ­λῶν ἄρ­θρων καὶ κει­μέ­νων σχε­τι­κὰ μὲ τὰ ὑ­πέρ­μι­κρα δι­η­γή­μα­τα ἦ­ταν (α) τὸ πό­σο ἐν­δι­α­φέ­ρου­σα ἦ­ταν ἡ ἱ­στο­ρί­α ἢ ὁ τρό­πος γρα­φῆς της, (β) ἡ ἔ­κτα­σή της ποὺ ἤ­θε­λα νὰ ποι­κίλ­λει ἀ­πὸ μιὰ πα­ρά­γρα­φο ἕ­ως 2 σε­λί­δες καὶ (γ) ὁ ἀ­πό­η­χος ποὺ πι­θα­νὸν ἀ­φή­νει κά­θε ἱ­στο­ρί­α καὶ τὰ νο­ή­μα­τα καὶ θέ­μα­τα ποὺ κα­λεῖ­ται ὁ ἀ­να­γνώ­στης νὰ ἀ­να­κα­λύ­ψει ἀ­φοῦ τε­λει­ώ­σει τὴν ἀ­νά­γνω­σή της. Τὸ ἀ­πο­τέ­λε­σμα εἶ­ναι αὐ­τὸ ποὺ κρα­τᾶ­τε στὰ χέ­ρια σας κι ἐλ­πί­ζω νὰ ἀ­πο­λαύ­σε­τε ὅ­πως τὸ ἀ­πό­λαυ­σα κι ἐ­γὼ ὁ ἴ­διος.

Κα­λὴ ἀ­νά­γνω­ση!

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης

16 Ἰ­α­νου­α­ρί­ου 2011

 

Βασίλης Μανουσάκης: Ὁ Γκοντὸ ἔφτασε ἀργά

 

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης

 

Ὁ Γκον­τὸ ἔ­φτα­σε ἀρ­γά

 

ΓΚΟΝ­ΤΟ ΞΥ­ΠΝΗ­ΣΕ ἀρ­γὰ ἐ­κεί­νη τὴ μέ­ρα, ὅ­πως καὶ κά­θε μέ­ρα. Ση­κώ­θη­κε, πλύ­θη­κε, κοί­τα­ξε τὸν ὄ­μορ­φο πα­ρα­δει­σέ­νιο κῆ­πο του ἀ­νοί­γον­τας τὸ πα­ρά­θυ­ρο καὶ στὴ συ­νέ­χεια κά­λε­σε τὸν πι­στό του ὑ­πη­ρέ­τη, τὸν Πότ­ζο, γιὰ νὰ τὸν ἐ­νη­με­ρώ­σει γιὰ τὸ πρό­γραμ­μα τῆς ἡ­μέ­ρας. Ἦ­ταν πο­λυ­ά­σχο­λος ὁ κύ­ριος Γκον­τὸ κα­θώς, μο­λο­νό­τι βα­θύ­τα­τα πλού­σιος, εἶ­χε ἀ­φι­ε­ρώ­σει τὴ ζωή του στὶς ἀ­γα­θο­ερ­γί­ες καὶ τὸν ἀ­κτι­βι­σμό, προ­σπα­θών­τας νὰ βο­η­θή­σει κά­θε πει­να­σμέ­νο ἢ φτω­χὸ ποὺ εἶ­χε πραγ­μα­τι­κὰ ἀ­νάγ­κη ἢ νὰ σώ­σει τὸ πε­ρι­βάλ­λον. Ἔ­τσι λοι­πόν, κά­θε πρω­ὶ ὁ Πότ­ζο τοῦ ἔ­φερ­νε τὴν ἀτ­ζέν­τα μὲ τὸ πρό­γραμ­μα γιὰ νὰ δοῦν σὲ ποι­ὲς ἐ­πι­σκέ­ψεις θὰ πή­γαι­ναν καὶ τὶ ἢ ποι­ὸν θὰ προ­σπα­θοῦ­σαν νὰ σώ­σουν.

         Ὅ­λα τὰ προ­λά­βαι­νε ὁ κύ­ριος Γκον­τό. Εἶ­χαν ὅ­λοι νὰ τὸ ποῦν. Δὲν ἄ­φη­νε κα­νέ­να πα­ρα­πο­νε­μέ­νο. Ἔ­μοια­ζε νὰ εἶ­ναι παν­τα­χοῦ πα­ρών. Καὶ στὸν δρό­μο του φί­λευ­ε πάν­τα καὶ με­ρι­κὰ ζε­λε­δά­κια τὰ παι­διὰ ποὺ τὸν πε­ρι­κύ­κλω­ναν ξέ­ρον­τας πὼς ἔ­χει τὶς τσέ­πες του γε­μά­τες μὲ δαῦ­τα. Ὕ­στε­ρα συ­νέ­χι­ζε τὸν δρό­μο του πρὸς τὴν ἑ­πό­με­νη ἐ­λε­η­μο­σύ­νη. Καὶ πάν­τα ἦ­ταν ὅ­λο χα­ρά. Μά­λι­στα οἱ ἄν­θρω­ποι ἔ­λε­γαν πὼς δὲν τὸν εἶ­χαν δεῖ πο­τὲ νὰ μὴ χα­μο­γε­λά­ει καὶ ὁ­ρι­σμέ­νοι κα­κεν­τρε­χεῖς συμ­πλή­ρω­ναν πὼς τὸ χα­μό­γε­λο αὐ­τὸ ἦ­ταν ἁ­πλῶς ἕ­να κου­σού­ρι ἀ­πὸ ἀ­τύ­χη­μα ποὺ εἶ­χε μι­κρός.

        Δὲν εἶ­χε ση­μα­σί­α ὅ­μως για­τὶ τὸ χα­μό­γε­λο τοῦ κυ­ρί­ου Γκον­τὸ ἦ­ταν με­τα­δο­τι­κὸ καὶ ὁ κό­σμος γύ­ρω του εὐ­τυ­χοῦ­σε.

        Μό­νο ποὺ ἐ­κεί­νη τὴν ἀ­πο­φρά­δα, ὅ­πως ἀ­πο­δεί­χτη­κε, μέ­ρα ὁ Γκον­τὸ ξύ­πνη­σε κά­πως ἀ­δι­ά­θε­τος. Δὲν ἔ­νι­ω­θε τὴ συ­νη­θι­σμέ­νη του φρε­σκά­δα, οὔ­τε τὴ συ­νη­θι­σμέ­νη του εὔ­θυ­μη δι­ά­θε­ση, ἐ­πει­δὴ θὰ βο­η­θοῦ­σε κι ἄλ­λους ἀν­θρώ­πους σή­με­ρα. Εἶ­χε μιὰ ἀ­προσ­δι­ό­ρι­στη γκρί­νια καὶ ἕ­ναν ἀ­νε­παί­σθη­το ἐ­ρε­θι­σμὸ ἐ­ξαι­τί­ας ἑ­νὸς σπυ­ριοῦ στὸ δε­ξί του κω­λο­μέ­ρι ποὺ τὸν ἔ­τρω­γε κι­ό­λας προ­κα­λών­τας του πε­ρισ­σό­τε­ρη γκρί­νια.

        Ὁ Πότ­ζο εἶ­χε προ­βά­λει τὸ κε­φά­λι του ἀ­πὸ τὴν πόρ­τα, τὴν ὥ­ρα ποὺ ὁ Γκον­τὸ ἀ­τέ­νι­ζε ὅ­πως πάν­τα τὸν κῆ­πο του, ξύ­νον­τας ταυ­τό­χρο­να μὲ μα­νί­α τὸν πι­σι­νό του. Ὤχ, σκέ­φτη­κε. Κα­κὰ μαν­τά­τα! Δὲν μᾶς βλέ­πω νὰ πη­γαί­νου­με οὔ­τε σή­με­ρα.

        Ὅ­λως πα­ρα­δό­ξως τὸ ση­με­ρι­νὸ πρό­γραμ­μα ἦ­ταν ἄ­δει­ο σχε­δόν, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ μί­α μι­κρὴ ση­μεί­ω­ση μὲ ψι­λὰ γράμ­μα­τα στὸ πά­νω μέ­ρος μιᾶς λευ­κῆς κα­τὰ τ’ ἄλ­λα σε­λί­δας. «Μᾶς πε­ρι­μέ­νουν ὁ Ντιν­τὶ καὶ ὁ Γκογ­κό».

        Ὁ Ντιν­τὶ καὶ ὁ Γκογ­κό, οἱ δυ­ὸ ἄν­δρες μὲ τὰ ἀ­στεῖ­α ὀ­νό­μα­τα ποὺ πε­ρί­με­ναν τό­σα πολ­λὰ ἀ­πὸ τὸν κύ­ριο Γκον­τό. Τὸν εἶ­χαν ἐ­νο­χλή­σει μὲ τὸ αἴ­τη­μά τους πρὶν ἀ­πὸ 2 μέ­ρες ἀ­κρι­βῶς. Εἶ­χαν στεί­λει ἕ­να κου­ρε­λι­α­σμέ­νο πα­νί, μᾶλ­λον τσέ­πη σα­κα­κιοῦ, ὅ­που πά­νω του εἶ­χαν γρά­ψει: «Δὲν ξέ­ρου­με τὶ νὰ κά­νου­με. Ἔ­λα νὰ μᾶς πεῖς.» Ὁ Πότ­ζο τὸ εἶ­χε δι­α­βά­σει στὸν Γκον­τό, ἀλ­λὰ ἐ­κεῖ­νος φά­νη­κε γιὰ πρώ­τη φο­ρὰ στὴ ζω­ή του νὰ ἀ­δι­α­φο­ρεῖ. Ἔ­σω­σε δυ­ὸ γρι­οῦ­λες, ἕ­να μω­ρὸ καὶ ἑ­κα­τὸ δέν­τρα ἀ­πὸ ξε­ρί­ζω­μα σὲ ἕ­να κον­τι­νὸ ἀλ­σύλ­λιο. Δὲν εἶ­χε και­ρὸ γιὰ Ντιν­τὶ καὶ Γκογ­κὸ καὶ τὰ ὑ­παρ­ξια­κά τους θέ­μα­τα.

        «Ἄ­σ’ το γιὰ αὔ­ριο», εἶ­χε πεῖ στὸν Πότ­ζο ὅ­ταν τοῦ τὸ πρω­το­έ­δει­ξε καὶ ἐ­κεῖ­νος ἔ­κα­νε ὅ,τι τὸν πρό­στα­ξε ὁ ἀ­φέν­της του. Οὔ­τε σή­με­ρα ὅ­μως φαι­νό­ταν νὰ ἔ­χει κέ­φια. Καὶ σὰν νὰ εἶ­χε μά­τια στὴν πλά­τη, ὁ Γκον­τὸ τὸν πρό­στα­ξε νὰ φέ­ρει καὶ τὸ σῶ­μα του μέ­σα στὸ δω­μά­τιο καὶ νὰ τοῦ πεῖ τὶ ἔ­χουν νὰ κά­νουν. Ὁ Πότ­ζο ἔ­κα­νε ὅ,τι τοῦ εἶ­πε καὶ ἀ­να­κοί­νω­σε μὲ ὁ­λο­φά­νε­ρο δι­σταγ­μὸ στὴ φω­νή του πὼς εἶ­χαν μό­νο νὰ πᾶ­νε νὰ δεί­ξουν στοὺς δύο ἀ­λῆ­τες ποῦ νὰ πᾶ­νε καὶ πῶς νὰ κά­νουν κά­τι. Αὐ­τὸ ἔ­φε­ρε φα­γού­ρα στὸν Γκον­τὸ καὶ ἄρ­χι­σε πά­λι νὰ ξύ­νε­ται μα­νι­ω­δῶς. Ὕ­στε­ρα δὲν κου­νή­θη­κε ἀ­πὸ τὴ θέ­ση του. Ἔ­μει­νε ἐ­κεῖ ὣς τὸ πέ­σι­μο τῆς νύ­χτας, μὲ τὸν Πότ­ζο δί­πλα του. Κά­θε φο­ρὰ τοῦ ἔ­λε­γε νὰ ξε­κι­νή­σουν κι ὕ­στε­ρα σκε­φτό­ταν κά­τι ἄλ­λο καὶ ἔ­με­νε στὴ θέ­ση του ρεμ­βά­ζον­τας. Ὥ­σπου νύ­χτω­σε πιὰ καὶ οἱ δύο ἄν­δρες ἀ­πο­κοι­μή­θη­καν στὶς πο­λυ­θρό­νες μπρο­στὰ στὸ πα­ρά­θυ­ρο.

        Τὴν ἑ­πο­μέ­νη τὸ πρω­ί, ὁ Γκον­τὸ ἦ­ταν σα­φῶς σὲ κα­λύ­τε­ρη κα­τά­στα­ση καὶ ξε­κί­νη­σαν πρω­ὶ-πρω­ὶ νὰ πᾶ­νε στοὺς ἀ­λῆ­τες. Ὅ­ταν ἔ­φτα­σαν στὸν σκου­πι­δό­το­πο, εἶ­δαν ἀ­πὸ μα­κριὰ δύο μαῦ­ρες φι­γοῦ­ρες νὰ αἰ­ω­ροῦν­ται κρε­μα­σμέ­νες στὸ δέν­τρο. «Μὰ κα­λὰ γυ­μνοὶ εἶ­ναι; Κρέ­μα­σαν τὰ ροῦ­χα τους στὰ κλα­διά;» σκέ­φτη­κε μὲ μιὰ μι­κρὴ ἔκ­πλη­ξη ὁ κύ­ριος Γκον­τό. «Τί σκα­ρώ­νουν πά­λι;» Κι ὅ­ταν πιὰ ἔ­φτα­σε κον­τὰ στὸ μο­να­δι­κὸ δέν­τρο τῆς πε­ρι­ο­χῆς, ἕ­τοι­μος νὰ τοὺς ἐ­πι­πλή­ξει γιὰ τὴ βλα­κεί­α τους, ἀν­τί­κρι­σε τὰ ἄ­σχη­μα σου­λού­πια τοῦ Ντιν­τὶ καὶ τοῦ Γκογ­κὸ κρε­μα­σμέ­να μὲ ἕ­να σκοι­νὶ ἀ­πὸ τὸν λαι­μὸ στὰ γέ­ρι­κα κλα­διὰ τοῦ σκε­λε­τω­μέ­νου δέν­τρου.

        «Τε­λι­κὰ οἱ ἀ­νό­η­τοι πρό­λα­βαν καὶ ἔ­κα­ναν κά­τι χω­ρὶς νὰ τοὺς τὸ πῶ ἐ­γώ», σκέ­φτη­κε καὶ τοῦ ξέ­φυ­γε ἕ­νας καγ­χα­σμός.

        Κι ὕ­στε­ρα γυρ­νών­τας στὸν Πότ­ζο εἶ­πε κυ­νι­κά, «Σή­με­ρα κα­τα­γρά­φη­κε ἡ πρώ­τη μέ­ρα ποὺ δὲν πρό­λα­βα νὰ σώ­σω κά­ποιον» καὶ ξα­να­κάγ­χα­σε πιὸ δυ­να­τὰ δι­α­σκε­δά­ζον­τας μὲ τὴ σκέ­ψη.

        Κι ἔ­πει­τα ξε­μά­κρυ­ναν μὲ γορ­γὰ βή­μα­τα, ἀ­φή­νον­τας τοὺς δύο ἀ­λῆ­τες ἐ­κεῖ ὅπου ὅ­λοι ἔ­λε­γαν πὼς ἀ­νή­κουν.

  

 

Πη­γή: Πρώ­τη δη­μο­σί­ευ­ση.

 

Βα­σί­λης Μα­νου­σά­κης (Ἀ­θή­να, 1972). Ποι­η­τής, δι­η­γη­μα­το­γρά­φος, με­τα­φρα­στής. Σπού­δα­σε Ἀγ­γλι­κὴ Φι­λο­λο­γί­α. Δι­δά­σκει στὸ Πα­νε­πι­στή­μιο Πε­λο­πον­νή­σου στὴν Κα­λα­μά­τα. Δη­μο­σί­ευ­σε: Μιᾶς στα­γό­νας χρό­νος, ποι­ή­μα­τα (Ἐκδ. Πλα­νό­διον, Ἀ­θή­να, 2009),  Ἀν­θρώ­πων ὄ­νει­ρα, δι­η­γή­μα­τα (Ἐκδ. Στα­μού­λης, Θεσ­σα­λο­νί­κη, 2010).

 

Εἰκόνα: Σκηνικὰ τοῦ Kevin Rigdon, στὸ S. Be­ckett, Wai­ting For Go­dot, Λον­δῖ­νο, Θί­α­σος Pe­ter Hall.